טקסט

¶1פונקט אזוי ווי ס'איז געווען בענין הרוחני על דרך זה איז אויך געווען בנוגע צו גשמיות בפשטות.

¶2ובקיצור איז דעמ לט געווען דער סדר בימי החשמינאים, בימי חנוכה, ז ס'איז געווען ט ד ס וו ס איצטער רופט מען ד ס ן די פר מלוכות וו ס זיי זיינען געווען די מושלים ושולטים אין דעם שטח וו ס ס'ה ט זיך געפונען ארץ-ישראל.

¶3און פון צווישן די פיר איז געווען צוויי וו ס זיי זיינען געווען ס עציעל פ רק כט און אינטערעסירט אין דעם שטח פון ארץ ישראל, און יעדערער פון זיי ה ט געהא פט, ז זי וועט ד רטן קענען ריינשטעלן פוס, און ארץ ישראל ה ט געד רפט זיין ביניהם.

¶4און ט ד איז געווען די שני סוגים די שני שיטות ס'איז געווען די איין שיטה, ווי גערעדט פריער, פון די מית יבנין, ז מ'ה ט זיך פ רליב� פון די צוויי, און ניט ס'איז זיך פ רליבט מערניט ב ענינים גשמיים, וו ס ד ס וואלט מען נ ך געה ט הסבר,

¶5ז מ'דארף נקומען כדי מ'זאל ב קומען פון זיי דעם מגן כלפי השני און די שאר הענינים להגן על הארץ וכו' וכו נאר מ'ה ט מחליט געווען, ז וויב לד ז מ'דארף צו זיי נקומען דארף מען זיי נאכלויפן, און מ'דארף זיי נאכגעבן בכל הדרישות,

¶6און כדי ס'ז ל ניט זיין קיין חילוק, מ'ז ל קענען זיצן ”על שולחן מלכים” ניט ”מאן מלכי רבנן”, וו ס ד ס איז בטלנים פון דער קליינער שטעטל, נ ר די מלכי אומי הארץ,

¶7וו ס זיי ליין ווערן בטל, ווי גערעדט פריער, שבור מלכה, איז בטל פ ר' יהודים, בשעת ער ווייסט, ז ער איז פרומער איד און ה ט זיך מוסר-נפש זיין אויף ניט נוצן קיין גוי' שן מסער איז ט דעמ לט לויפט ער נ ך ר' יהודים אויף דערל נגען אים שטיקלעסרי און איז ד ך מטריח אויף פריער נועץ זיין דעם סקן בקרקע עשר פעמים, כמדובר לעיל.

¶8איז ד איז ונקט דער היפך, ז מ'לויפט זיי נ ך און מ'רערנט זיך פון זיי און מ'קען זיך ניט דערוו רטן ביז מ'וועט הערן פון זיי גוט וו רט, און מ'ז גט זיי בחשאים החורה הפרבד הערט זיך איין!

¶9אז בגלוי מוז מען רעדן מיט שערפע ווערטער, בער וויסן ז לט איר וויסן זיין ונקט דער זעלבער נוסח וו ס מ'רעדט מיט זיי ועניני עדתים מיט דעם וו ס ד רף פ רן דערנ ך אין וואשינגט ן ז גט מען אים הער זיך איין, אז לפנים וועל איך מ כן טומל וועגן גמיהו יהודי על דרך ווי איך געמאכט וועגן טעלעוויזיע בשוות, ד ס איז בער מערניט ווי לפנים, און מ'נעמט ן די היסק חבילה און דערנ ך צוט

¶10עם ישראל די זעלבע ז ך טוט מען דערנ ך בשעת מ'טרעפט זיך מיטן גוי אין וואשינגטאן, צי אין לאנדאן, צי אין פ ריז וכו מ'ז גט אים דעם זעלבן נוסח הער זיך איין!

¶11זוי ווי מצד המצב במקום פלוני ה בך איך קיין ברירה ניט און איך וועל מוזן מ כן טומל און שרייען, און ז גן, ז איך וויל בשום אופן ניט מסכים זיין.

¶12זא לסטו בער וויסן זיין, ז ס'איז כמונח בקובתא מ'וועט דיר נ כגעבן לע הונדערט פרעצענט ווילסט זיך אויך ניט, דו ווילסט זיך מערניט ווי ניינציק איז קען זיין מ'וועט דיר נ כגעבן ניינציק, און קען ג ס זיין מ'וועט דיר נ כגעבן איינע ן ניינציק,

¶13כדי בער ס'ז ל זיין געמאכט אויף שיינעם אופן ז ל ד ס געווערן ר טעג, און דו גיב מיר נ ך עס דברים של מה בכך און דערפ ר וועל איר דיר נ כגעבן ט דעם עיקר.

¶14טענה איך, וו ס ד רפטו פ רליבן אין איין גוי?

¶15ז דו ווילסט שוין נכלויפן גויים לויף נ ך צוויי גויים, במילא וו ס וועט זיין דערביי די היצע וועט זען איין גוי, ז דו ה סט נ ך צווייטע ברירה, הויבט ניט נקומען צו אים, דו ה סט צווייטן יחניו,

¶16ז ער וועט דיר ניט נ כגעבן ווען ס'האסטו דיר ט ן מיט צווייטן גוי, וו ס יענעם לויפסטו אויך נ ך, במילא וועסטו דיר אויסג זאגט ער מיר ס'איז דאך ניט שוין, ס'איז דאך ניט אמת, וואס הייסט ער וועט אפנעבן איד דעם גוי אי דעם צווייטן גוי?

¶17האט מען איינע געזאגט בפועל! דערנאך האב איך אים געזאגט, דו ביסט דאך א דיפלאמאט!

¶18אפשר קענסטו מיר דערמאנען א טאג וואס פיר און צוואנציק שעה נאכאנאנד האט א דיפלאמאט גערעדט אמת!

¶19ניטא קיין פיר און צוואנציק שעה נאכאנאנד!

¶20ער זאל רעד אזוי טהרן דיפלאמאטן.

¶21יעדער איד איז דאך דא א מקור אין תורה. אז מ'וועט גיין מיטן אמת ווערט חרב די וועלט.

¶22ווארום אזוי זאגט ער מדרש, אמת אמר איז על יבול מ'דארף פארבויגן אויפן אמת, האט דאס אים אויך נאך ניט גענומען, און געזאגט ווייסטו וואס?

¶23איך וועל דיר ברענגען א ראי' פון א גוי. אט דארט האט ער זיך צוגעבן וואס איז די ראי' פון גוי?

¶24זאגט זיך אים מצרים טוט אויך מצרים לויפט אויך נאך גויים, ניט אזוי ווי אידן לויפן נאך, דא שטייט זיי ניט אן, זיי לויפן נאך אבער מיט שיקול כבוד בדבר, איינגעהאלטענער היט, אבער מ'לויפט נאך צוויי גויים, אז מ'דארף שיקט-מען איינעם אין וואשינגטאן, און דערנאך שיקט מען איינעם אין מאסקווע, און אניט במהפך דעם יצרו פריער אין מאס ווי דערנאך אין וואשינגטאן.

¶25בכל אופן, ביידע ערטער ווייס מען, אז ער הא� וואס איז געווען ”מיין כוונה בזה”?

¶26בשעת ער לויפט נאך איין גוי במילא טוט ער אים נאך אין אלע ענינים, במילא איז דער ערשטער וואס טוט מען גיט מען נאך אין ענינים פון אידישקייט אויך, ווייל מ'דארף געפעלן דעם גוי, אז ער וועט האבן צו טאן מיט צוויי גויים נאכלויפן צוויי גויים בכל הענינים איז שווער, במילא אפשר וועט דאס אים אפהאלטן וועט מען אין אידישקייט ניט מישן די גויים!

¶27ליב אים נאך דארפסטו אים נאכגעבן ירושלים און דארט געפינט זיך כותל אמרתי ס'איז ניט אויסגעהאטן דיפלאמאטיע, וועט דאס זיין נאך דיפלאמאטיע זאגט ער ניין, מ'קען אזוי ניט דורכפירן.

¶28מ'לעבט אין מאטעריאלע וועלט, וואס קליפות גוברים בו איז דאך אזוי שטייט אין תניא.

¶29און תניא ברענגט דאס פון עץ חיים, אין קבלה, אז דאס איז אן עולם וואס קליפות גוברים בו מוז מען זיך רעכענען מיט ד וואס ס'געפינט דער נוסח רישלים וועט זיין שותפות און דער נוסח מיט יענער נוסח וכו וואס וועט זיין אין חרן?

¶30אין חרן וועט מען זאגן, אז ס'איז ניט שייך צו זאגן.

¶31אזוי ווי ס'איז עיר האבות וועט דאס בלייבן אלס א מוזעא וועט דאס זיין א שייכות צו אידן, במילא אין א מוזעא, באות נחותו דער סדר, אז מ'לאזט אריין אויף דריי שעה א טאג, פיר שעה א טאג, זיבן שעה א טאג, דער אבער דערוויילע איז נאך אויף דערויף ניטא, ניט געווען קיין חוק.

¶32דעראך האט מען שוין געמאכט א חוק אויך, ווי גערעדט כמה פעמים, אז ס'איז דא א חוק וואס דארט שטייט אז אידן מעגן זיך באזעצן, און מ'האט זיי אנגעוויזן דעם ארט מחוץ לגבולות חבר'ן.

¶33וכאמור, ווי גערעדט פריער, מ'האט דערפון געמאכט אז דאס איז א נצחה, מ'האט איינגענומען חבר'ן.

¶34ווי אזו וכאמור, מלא חבן חבן וכל הפחות ”אין ירושלים, בעולם” זאל מ'שרייען ניט צי וועגן ירושלים, אפשר וועט מען באווארענען ירושלים.

¶35אבער וואס נאך מערער דערנאך איז נוגע, אז מ'זאל באווארענען אידן.

¶36און אט דאס איז די זאך, ווי גערעדט, ווי ס'איז געווען דעמאלט, אז ס'איז געווען דעמאלט צוויי מלוכות וואס ביידע האבן זיך דארט געקאכט, און מ'האט געזען אז אידן האבן זיך ד דערנאך איז געווארן צרות אנטקעגן קיום כל השטח וכל היהודים וכו און מ'האט דערנאך בעל-כרחו האט מען דערנאך געדארפט אוועקגיין צו די צווייטן.

¶37איז דאך לכתחילה וואס צוליב וואס איז דער עבר ווי די שווער זאגט עבר מלמד את העתיד אז מ'זאל לכתחילה באווארענען לכתחילה פארבינדן זיך מיט צוויי גויים, מיט דריי גויים, מיט פיר גויים, במילא וועט מען בדרך ממילא ניט קענען נאכלויפ

¶38אז זיי זאלן מקבל זיין די ענינים אז מ'וויל זיי נאכטאן און מ'וויל זיי נאכגעבן, נאר וואס דעמאלט מ'זאל דאס טאן אין אן איידעלן אופן, אין א דיפלאמאטישן אופן, במילא דארף דאס נעמען א פאר טעג און דעמאלט וועט מען אפגעבן אלץ וואס מ'וויל, נאר לפנים וועט דאס הייסן אין אן אנדער אופן, אין אן אנדער צייט וכו וכמדובר כמה פעמים.

¶39און דערנאך, ווי גערעדט פריער אזוי ווי ס'איז געווען אידן וואס זיינען אפגעלאפן גויים, און וואס איז געווען דער חילוק דעמאלט?

¶40אז די אידן האבן זיך געקאכט מיט היתן חוקי תורתך די גויים האבן זיך געקאכט מיט עניני הגוף, מיט יופי הגוף מיט גימנאסתיקע פון גוף מיט ענינים פון את סוגם וגוף וכו במילא, אז ס'קומט חנוכה וואס דארף מען טאן?

¶41דארף מען מגביר זיין דעם רוח על הגשם די צורה על החומר חוקי תורתך אויף שכל.

¶42וואס טוט מען חנוכה? ה ט מען אריינגעפירט מנהג וו ס שטאמט פון די יבנים, וו ס היפך השכל ס'ה ט ניט קיין שייכות צו דין.

¶43די יבנים, ב זיי איז געווען מנהג, ז מ'פלעגט אנצינדן לעפיד-אש אין איין ארט, דערנ ך פלעגט מען לויפן, ברענגען דעם לעפיד-אש אין צווייטן ארט, וו ס ד ס איז געווען איינער פון די ענינים וו ס די יבנים ה בן געוו לט באווייז דערפאר האבן אז ס'זאל זיין א שיינער גוף, אז ס'זאל זיין א שטארקער גוף, במילא דארף ער לויפן שנעל,

¶44אט דער לשון אזוי איז ”תוקפי דגופא חורשא דנשמתא” במילא איז ווי איינע פון די ענינים וואס ס'איז געווען דארטן אז ס'איז געווען זמנים כבויים בשנה פלעגט מען אנציען דעם לפיד אש במקום אחד און ג' וויל ניט אנרופן דעם נאמען דעמאלט דעמאלט וואס האט זיך פארבינדן זיך מיט אן ענ האט קיין שייכות צו חוגותיה און דערנאך וועגט מען ברענגען דעם לפי דוש אין א צווייטן נאר,

¶45האט מען איינגעפירט א מנהג בין פוצה פה ומצפצף ווי גערעדט פריער דער צווייטער קיצן, ניט נאר די זאך טוט זיך קיינער זעט ניט און קיינעם הארט דאס ניט, אז מ'טוט אן ענין היפך פון חנוכה.

¶46מ'צינדט אן דעם לפי דוש אט דארט וואו די חשמונאים האבן זיך מוסר נפש געווען, און דער הר און פון דארטן האט זיך אנגעהויבן די מלחמת מהתיתיהו כהן גדול ובניו החשמינאים די ”עסקי תורתך” אנטקעגן זיידען וכו צינדט מען אן על אפי די שימי דין

¶47אט דארטן וואס מ'רעכנט אז דארט איז געווען דערגאנצער ענין, און דערנאך לויפט מען מיט אים אויף באווייזן אז מתכלה המורץ אז דער גוף איז אזא ווי די אבנים האבן געוואלט, און מ'ברענגט דאס אין ירושלים עיר הקודש!

¶48און יד ישראל פרומע אידן זיינען באמצע.

¶49ועל דרך זה מנהגים פון ארצות הברית ווי גערעדט כמה פעמים, איך זיצט אין ברוקן, טאר ער דאך ניט זאגן קיין דיעה וועגן ארץ ישראל'דיקע מנהגים, על דרך זה כמה מנהגים אין ארצות הברית.

¶50וואס תמורת זה, וואס חנוכה איז דער ענין וואס מ'דארף אנפינדן ”נר מצוה ותורה אור” און ניט באגנוגענען זיך אט דאס וואס מ'האט דערגרייכט היינט דארף מען מארגן מוסי� און ניט באגנוגענען זיך מיט דער אייגענער היים, נאר מ'דארף מוסיף זיין מאכן ליכטיק דעם חוץ.

¶51און ניט טאן דאס ווען ס'איז סיי-ווי ליכטיק און ער וועט מאכן ביסל ליכטיקער, נאר ווי די גמרא זאגט ”משתשקע החמה”, אז די גאנצע וועלט שרייבט, אז ס'איז פינסטער דארף קומען צוגיין איד און שרייען, אז איך ווערן ניט נתפעל און וועלן מאכן ליכטיק!

¶52און איר ה ט קיין ברירה ניט!

¶53איר זי און איך בין קליינער אידעלע ”אתם המעט מכל העמים” וועל איך אנצינדן די ליכטו על פסח ביתו ווען דוקא מבחוץ און דאס וועט מאכן ליכטיק אין גאס, עד די ”כליא ריגלא דתרמודאי” די אומות וואס דרייען זיך ארום אין גאס וועלן זיי אוועקגיין פון גאס, און די אידישע ליכטיקייט וועט ארויסשפארן פון די נרות חנוכה, און וועט מאכן ליכטיק דעם רשות הרבן.

¶54און דעמאלט איז מען מבטיח, ”הנרות הללו” ”אינן בטלין לעולם”.

¶55און יהי רצון, אז די טעג וואס ס'איז געבליבן ביז חנוכה זאל דאס זיין בדרכי נועם ובדרכי שלום.

¶56מסתמא האביך זיך איינגעקויפט כמה וכמה גוטע פריינט מיט די היינטיקע פארברענגען סיי דא און סיי בחוץ-לארץ, בער דער עיקר איך מיין, ס'איז דאך ניט מיינע ריידן, יעדער זאך ווער ס'וויל קען נאכקוקן אין גמרא און אין מדרשים און אין די פוסקים, אז ס'שטייט יעדער זאך ס'איז מערניט לא בשר איבער'חזר'ן אט דאס וואס איז אפגעדרוקט כמה שנים שלפני זה.

¶57אט דאס אויך וואס איך בימוסיף, אז פונקט אזוי ווי תורה איז געווען בתקפו אין מדבר סיני, און פונקט אזוי ווי תורה איז געווען בתקפו אין די קליינע שטעטלע אין רוסלאנד אין פוללנס אין גליציע אט אזוי איז זי בתקפו בכל העולם כולו אויך איצטער, און קיינער קען דאס נ

¶58און קיינער קען דאס ניט בארקויפן, און דער וואס קויפט ביי אים איז ער נארט זיך אפ, און דער וואס ווי ער קויפט אים נארט זיך אפ, און מ'וועט ניט משנה-זיין קיין קוצו של יו ד, ווי דער מדרש ז גט אפילו בהנוגע צו שלמה המלך, אויף וועמען מ'ז גט ”וישב שלמה על כסא הוי” אז אין אות בתורה ה טער אויך ניט געקענט משנה-זיין,

¶59אפילו ניט בחייו. על אחת כמה וכמה ן ענין וואס איז נוגע לכל עם ישראל ”בכל תפוצות הגולה” און אין ארץ-ישראל נאך מערער.

¶60און די טענה, אז איד וואס זיסט במקום אחד דארף זיך ניט מישן אין מקום שני איז דאס היפך התורה וואס זאגט, אז אידן זיינען איין פאלק, און אז דאס איז ”גוי אחד בארץ” און פונקט אזוי ווי מ'קען ניט מאכן פון קיין גוי קיין אידן, אפילו הונדערט און צוואנציק מענטשן וועלן אפסק'ענען,

¶61אז גוי איז א איד אזוי קען מען ניט מאכן פון קיין אידן א גוי, אפילו הונדערט און צוואנציק מענטשן וועלן פסק'ענען אויף א אידן אז ער איז ניט קיין איד.

¶62על אחת כמה וכמה, אז דער איד וואס געפינט זיך במקום אחד איז ער איין זאך מיט אלע אידן בכל העולם כולו, ביז וואנענט אז דאס ווערט ווי דער אלטער רבי שרייבט אין אגרת הקודש,

¶63אז ווען איז דער גאנצער גוף בריר בשעת יעדער אבר איז א בריא, און בשעת אין איין אבר פעלט פעלט דאס אין דעם גאנצן גוף, בכל ”שאר האברים ובכל” 'שסה גידים', במילא איז פארשטאנדיק, אז בשעת ס'איז דא אן אבר וואס ער איז שלא כדבעי דארף מען אלע איבעריקע אברים מאכן א געוואלד און א געשריי און שרייען,

¶64אז ס'איז דא אן ענין וואס ער איז שלא כדבעי, און אט די וואס שווייגן וויל איך דאך גארניט קענען זיי גארנישט ניט טאן, זיי זאלן וויסן, אבער זיי אליין ווייסן, אז דאס איז היפך פון א דין אין שולחן-ערוך, אז בשעת א איד בקצווי תבל טוט אן ענין וואס איז ניט אויסגעהאלטן על פי שולחן-ערוך איז יעדער איד וואו ער זאל זיך ניט געפינען מוז ער זאגן, און זאגן, אז יענער זאל דערהערן,

¶65אז ער טוט א זאך וואס דאס איז ניט על פי שולחן-ערוך, און א זאך און דאס איז מזיק 'כלל ישראל', און דאס איז מזיק כביכול ”שכינתא בגלותא השוכן אתם בתוך וכו.'”

¶66ויהי רצון, אז בקרוב ממש זאל זוכה זיין צו די ניסים און צו דעם פורקן און צו די גאולות וישועות ונחמות, אז פונקט ווי ס'איז געווען בימים ההם אזוי זאל דאס זיין בזמן הזה, ובדרכי נועם ובדרכי שלום.

¶67און ז ל בקרוב ממש זיין דער יבנה בית המקדש במקומו, און ירושלים ”קרית מלך רב” וו ס קיין גוי ה ט ד רט קיין חלק ניט, ”ויקבץ נדחי ישראל” און מתקן זיין 'כל העולם כולו, ז' לע פעלקער, ניט נ ר ווי זיי ניט ה בן קיין שוועריקייטן, על אחת כמה וכמה ניט קיין היפך פון שלום,

¶68נאר אדרבא אהפוך על העמים כולם ”שפה ברורה לעבדו כולם שכם אחד” ”והיתה לה' המלוכה” לחיים.

¶69וואס דעמאלט מען דאך איינער?

¶70אלע שעתים ווי איז? אה?

¶71ס'זאל אריבער ניטא אז מ'איז?

¶72איז ווי אזוי איז כ' ביך ימי' קל? זוכה דא?