Text

¶1”פותחין בברכה” ווי אין אלע ענינים, עאכו"כ א ענין וואס געפינט זיך אין א בית המשולש, א בית שמתפלל לו א בית תפילה, און א בית וואס מ'האט דארטן שיעורים של תורה מידי יום ביומו, און א בית אין וועלכן ס'איז דא מעשים טובים,

¶2איז עצם ענין וואס מ'לערנט תורה צוזאמען, ובפרט נאך בעשרה ויותר, ועל דרך זה תפילה בציבור דוקא איז דאס גופא איז דאך א מעשה הכי טוב, וכמדובר כמה פעמים, פון עשרה ”שיושבים ועוסקים בתורה”, און ווי דער אלטער רבי איז מסביר אין אגרת הקודש, אז די זעלבע זאך איז אויך בהנוגע צו תפילה,

¶3בכל עניני מצוות, וכמדובר בארוכה אין די כמה בהתוועדים שלפני זה.

¶4און ס'האט דאך אויך די שייכות מיוחדה, וואס דאס איז דאך אן ענין וואס הויבט זיך אן ראש-חודש כסלו, וואס יעדער ראש-חודש האט דאך דאך אן ענין המיוחד צו דעם חודש, און האט אויך א צד השוה צווישן אלע חדשים,

¶5דער צד השוה פון אלע חדשים איז, אז דאס איז ”ונפקדתא כי יפקד” בני שביך דער ענין פון החודש איז דאך דאס וואס חידוש הלבנה איז דאך פארבונדן דערמיט, אז דאס איז ניט חס ושלום נהמא דכתופא, דער חידוש הלבנה, נאר דאס קומט על ידי מיעוט הלבנה, על ידי עבודת הלבנה,

¶6ובלשון הכתוב, אז וויבאלד אז ונפקדתא, וואס דאס איז דאך לשון חסרון, במועד, דערפאר איז דער ונפקדתא און ונפקדתא איז דאך א לשון לטובה, אז מ'דערמאנט אים לטובה בחידוש ובקידוש.

¶7און פארוואס איז דאס, מיט וואס איז דאס פארבונדן?

¶8כמדובר, אז ס'איז ניט ”נהמא דכסופא” נאר ”כי פקיד משביך” אזוי ווי ס'איז געווען די עבודה פון דער לבנה פון ”לחי ומעטי את עצמוך” וואס אויך דא איז דאך אויך דער דיוק וואס מ'זאגט ”לחי ומעטי את עצמוך” ווי פאסט דא דער ענין פון לחי דער ענין פון ”ומעטי את עצמוך” דארף ניט האבן קיין הקדמה אין וואס פאר אן אופן דאס ווערט געטאן,

¶9מ'קען גלייך אנהויבן ”מעטי את עצמוך”.

¶10מידל אז מ'איז מדגיש בזה דער ענין פון לחי אז אט דער מיעוט איז אין דערויף איז דא א הליכה וואס אמיתית ענין ההליכה איז דאך ווען דאס איז א הליכה שלא בערך צו דעם ארט פון וואנענט מ'גייט, ביז וואנענט אז ס'ווערט שלא בערך אן עלי,' וכמדובר כמה פעמים.

¶11וואס דאס איז אויך די שייכות וואס יעדער נשמה איז דאך ענינה וואס ירדו למטה כדי זי זאל ווערן דוקא אין אן אופן פון ”מהלכים בין העומדים” און ווי אפגעטייטשט אין מדרשים,

¶12אז אין דער נשמה עצמה איז דא די ביידע מעמדות ומצבות ווי זי איז עומדים און ערשט דערנאך ווערט זי א א מהלך דורך על ידי ירידתו לכאורה, איז אט די ירידה פועל"ט און ווערט ניתפארבונדן דוקא מיט א הליכה, און ביז הליכה אמיתית, הליכה על פי תורה,

¶13וואס דעמאלט איז דאס א הליכה שלא בערך, כמדובר כמה פעמים.

¶14וואס דאס איז דאך אויך דער ענין פון א חידוש הלבנה, איז דאך דאס דוקא פון א מעמד ומצב אז ס'איז דא לפני זה דער מולד הלבנה,

¶15וואס מולד הלבנה בפשטות איז דאך דאס אז ס'ווערט ערשט על עדה על דרך ווי הלידה בפשטות איז דאך דאס, אז ס'ווערט געבארן ווי הלידה דארף זיין הויבט זיך דאס אן פון איין נקודה, און דערנאך ווערט דאס הולך ונמשך והולך ולכי, ביז אז ס'ווערט דער מילוי הלבנה, ביז אז ס'ווערט דער קייני סיהרא באשלמותא.

¶16ביז אז דאס ווערט א ”קיימא סיהרא באשלמותא” אלס א הכנה קרובה צו ”קיימא סיהרא באשלמותא” פון ”והי' אור הלבנה כאור החמה”, און ווי נאך מערער, כמדובר, אין די כמה התוועדות שלפני זה.

¶17וואס דאס איז אויך די שייכות וואס יש לקשר זה מיט דעם ענין הפרשה פון אלו תולדות, וכמדובר כמה פעמים דער דבר פלא, דער פירוש הפשוט פארוואס איז דא דער חילוק,

¶18אז ביידע פרשיות הויבן זיך אן מיט די ווערטער אלה תולדית, וואס דערנאך איז דא אין איין פרשה אלה תולדית און דערנאך שטייט נח, און די צווייטע פרשה, די פרשה פון שבוע זה,

¶19שטייט אלה תולדית און דערנאך יצחק, וואס דעמאלט על פי הסדר האט די ערשטע פרשה געדארפט אנגעווען אנגערופן ווערן מיטן נאמען ווי שאר הפרשה שבתורה, וואס זיי ווערן אנגערופן על שם התחלתם, אנהויבנדיק פון דער ערשטער פרשה,

¶20וואס ווערט אנגערופן בשם בראשית האט געדארפט אויך די פרשה שלאחרי זה אויך אנגערופן ווערן אלה תולדית אבער על כל פנים וויבאלד אז אלה איז די התחלה פון כמה פרשיות, פון כמה סדרות און כמה פרשיות, איז דערפאר דארף מען האבן א ווארט וואס איז דאס מחלק בהדגשה האט דאס געדארפט אנגערופן ווערן בשם תולדות.

¶21און ווי מ'געפינט טאקע אז ס'איז דא בפרשת פון שבוע זה ווערט דאך אנגערופן בשם תולדות אף על פי וואס די התחלת הפרשה איז אויך מיטן ווארט אלה,

¶22אבער עולה איז דאך ניט מגדיל די פרשה אז דאס איז עולה, דורך דעם ווארט עולה אליין איז דאך ”כמה פרשיות על” דרך זה, משא' כן ער נאך גיט דאס דעם נאמען תולדות.

¶23אבער ס'בלייבט נאך אבער אלץ די תמיה, אז ס'האט געדארפט די פרשה אנגערופן ווערן, ווי ס'שטייט טאקע אין רמב", די שמות הפרשיות, טעלט אז די פרשה הייסט תולדות נח, און די צווייטע פרשה פון שבוע זה הייסט תולדות יצחק,

¶24משא"כ ווי דער מנהג וואס נתפשט בכל העולם כולו, און געדרוקט אזוי אין א סידור, וואס א סידור איז דאך א ספר השוה לכל נפש, איז אויך געדרוקט געווארן די שמות הפרשיות אין די סידורים וואס ווערן געבראכט די פרשיות בשמם,

¶25מאיזה סיבה שתהי' ווערט אנגערופן די ערשטע פרשה נח, און ערשט די פרשה הבאה לאחרי זה פון שבוע זה ווערט אנגערופן בשם תולדית וכמדובר אמאל בארוכה בזה.

¶26בהנוגע צו יעדער ענין דארף מען דאך ארויסנעמען דעם לימוד בהנוגע למעשה, איז דאך פארשטאנדיק, אז דער לימוד למעשה איז מער בהדגשה אין דעם ווארט תולדית,

¶27וואס דאס גייט דאך אויף תולדותי'ן של פון יעדער אידן און פון אלע אידן ”שלהם ניתנה התורה” איז דאך תולדותי'ן טובה ומעשים טובים, און משא' כן אז ער גיט דעם ווארט נח איז דאס מערער אן ענין של שכר, ביז שכר אפילו אין אופן עשיית המצוות, ווי דער רמב"ם איז מבאר, אז דאס וואס די תורה איז מאריך אין די יהודים גשמיים,

¶28דערפאר וואס די אידן דארפן מקיים-זיין מצוות מתוך מנוחת הנפש ומנוחת הגוף, וואס דערפאר איז אויך בנוגע צו מנוחת הנפש ומנוחת הגוף קען דאס זיין אפילו באופן נסי,

¶29ואדרבא עיקר ענין המנוחה בא א אידן איז דאך פארבונדן אז ”מנוחתך יקדישה את שמך” אז א מנוחה פון א אידן איז בשעת דאס איז די זעלבע מנוחה ווי פאר דעם אויבערשטן, וואס דאס איז א מנוחה ניסית למעלה מכל הענינים של טבע ומדידה והגבלה.

¶30וכמדובר כמה פעמים, איז דא איז דער ענין פון נח איז דאס דערפאר מערניט ווי דער ענין פון שכר, ומשא' כן אין דעם ווארט תולדות איז אט דעמאלט זאגט מען די מעלה פון אידן, וואס דער ענין התורה איז דאך,

¶31אז ס'זאל זיין דוקא דער ענין פון תורה ומצוותי אידן קאכן דאך אין דעם עיקר פון אזוי איז דער שכר, איז שכר מצוה די מצוה אליין,

¶32על אחת כמה וכמה אז אפילו אין דעם אופן טראכט ער אויך ניט וועגן דעם שכר, ער טראכט נאר וואס איז די שליחות וואס ער דארף טאן בעולם הזה איז אז לא ”נבראתי אלא לשמש את קוני”,

¶33כמדובר כמה פעמים, און דאס איז די שליחות פון יעדער אידן און פון אלע אידן, ו”אינו מבקש אלא לפי” כוחם איז דאך פארשטאנדיק, אז וויבאלד אז מ'האט געגעבן יעדער אידן א שליחות ער זאל מאכן פון 'עולם הזה' התחתון תחתון הימנו, זאל ער מאכן פון אים א דירה לו יתברך,

¶34און דוקא אין דעם מעמד ומצב ווי דאס איז ווי תחתונים בלייבן אין מעמד ומצב פון תחתונים, און נאר דארטן גופא ווערן זיי נאך העכער ווי עליונים, וכמדובר כמה פעמים בארוכה בזה.

¶35און ויהי רצון, אז ס'זאל זיין אזוי ווי מ'שטייט דאך איצטער אין יום חמישי, אין תפילת ערבית פון יום חמישי, וואס דאס איז דאך דער ערב פון יום הששי, וואס התחלת אין חתת פון יום הששי איז דאך ויטלך ”האלקים מפעל השמים ומשמנה הארץ ורוב דגן ותירוש” מיט די אלע ברכות האמורות און מנויות בפרשת שלאחרי זה,

¶36און ווי רש"י טייטשט אפ, אויף וואס הויבט זיך דאס אן?

¶37גלייך מיט א ו' המוסיף, אז דעמאלט דארף דאס זיין אויף וואס איז מען דאס מוסיף פאר דערויף רעדט זיך גאר ”רוח בני כרוח שדה אשר ברכי הוי”

¶38אט דא איז רש"י מפרש און פארענטפערט דאס, אז דאס איז א ברכה מלכתחילה אריבער, הויבט זיך אן די ברכה גלייך מיט א ו' המוסיף מלכתחילה אריבער, און דערמיט הויבט זיך אן די התחלה, און מ'זאגט אז דאס איז דער אופן וואס יעדער איד באקומט די ברכות פון דעם אויבערשטן, און באקומט די ברכות אין דעם אופן טאקע אז ס'גייט-דורך דורך 'דרכי הטבע',

¶39אבער אין אן אופן דוקא אז יתום, ”וכל הנותן בין יפה נותן” דארף דאס זיין דורך דעם 'עין יפה' פון דעם נותן, וואס דאס איז דער אויבערשטער אליין, איז פארשטאנדיק פארוואס בשעת יצחק האט מגלה געווען וואס ס'גייט איצטער געגעבן ווערן צו דעם נאמען ער גייט בענטשן איז ער גלייך מגלה דעם פנימיות ועיקר הדבר,

¶40אז ס'הויבט זיך אן ויתן גלייך מיט אן ענין פון יתן, ויחסר ויתן, און אין וואס שטייט בגלוי די התחלה אין תורה שבכתב וואס דאס הויבט זיך אן גלייך פון א ”בן חמש למקרא”, הויבט זיך גלייך אן מיטן ווי המוסיף, ובפרט וואס ווי המוסיף איז דאך פארבונדן מיט יעקב'ן,

¶41און ווי יעקב איז פארבונדן מיט גאולה האמיתית והשלימה, וואס דערפאר שטייט דאך אויך אין מפרשים, אז דאס איז דער רמז וואס יעקב שטייט חמש ”פעמים מלאו וי” וואס דאס איז פארבונדן אז ענין ענין יעקב איז דאך,

¶42אז ס'זאל זיין דער ”נחלו בלי מיצרים” וואס דאס איז דאך ”נחלת יעקב” און דאס איז פארבונדן מיט ווי געמאנט פריער מיטן חתך הקדישה את שמך וואס דאס איז פארבונדן אויך מיט דער ענין פון ראבות דראבין וואס יש לקשר אויך אז ראבות דראבין איז דאס בדוגמא

¶43פון ”יתן ויחזובין יתן” הויבט מען גלייך אן מיט ראבי דראבין וואס דאס איז ניט מוי קיין א סדר, אז פריער איז דא ראבין און דערנאך קומט מען צו ראבי דראבין ווי ס'איז בפשטות אין די סדר זמנים, ביום השבת איז דאך פריער דא סתם די רצון, און דערנאך ראבי דראבין וואס דאס איז ערשט צו מנחת שבת, וכמדובר כמה פעמים בארוכה.

¶44ועוד והוא העיקר, אז מ'זאל וויסן זיין, אז דער ענין פון כסלו איז דאס, ווי דערמאנט פריער, אז יעדער חודש האט זיך זיך ענינים שלו, און דער חודש כסלו איז גלייך מגלה,

¶45אז וואס איז דער ענין פון יעדער חודש און פון אלע חדשים איז דער צד השוה, אז ”יפקיד משבך” שטייט דאס בגלוי, אין דעם נאמען כסלו,

¶46אז די התחלה און די צוויי חלקים פון דעם נאמען איז, אז דער ערשטער חלק איז דער נאמען פון כסלו והעלם ”כי יפקד משאביך” און ערשט דערנאך שטייט דער 'תכלית השלימות' אין גילוי, וואס דאס איז ששה פעמים ששה ששה מדות, ויענדערע איז כלול פון אלע מדות, און פון וואנענט קומט דאס?

¶47ווי זיי זיינען פריער געווען אין אן אופן פון קס און ערשט דערנאך איז דאס געווארן ל'ו בגלוי, וואס דאס איז בגימטריא אלה וואס דאס איז דאך 'תכלית השלימות' אין גילוי, און ויש לקשר זה אויך, אז דאס איז די שייכות פון כתבו צו ראש-השנה, ובפרט צו ראש-השנה פון שנה זו, פון הית הית שנת נפלאות בתוכה,

¶48וכמדובר כמה פעמים אויך בא ”קול ומקול קול”, כמדובר בארוכה אין התוועדות שלפני זה.

¶49ועוד והוא העיקר, אז מ'מאכט אן איין ווארט פון די ביידע ענינים, אז פונקט ווי דאס איז פריער געשטאנען בשרשו ומקורו, וואו ס'ווערט אנגערופן בשם כס וואס דאס איז בדוגמא פון העלם הלבנה בא כסר ”ליום חגון”,

¶50און דאס איז דאך אויך א ”ראש חודש, נאר ראש חודש” תשרות ווערט דאס אויך אנגערופן בשם כס נאר דערנאך קומט אן אלף, 'אלופו של עולם', דעם יום ראשון בחודש,

¶51משא"כ דא ווערט פון דעם אלף ווערט דערנאך די התחלת הגאילה ווערט אין אן אופן פון ווי פעמים ו וואס דאס איז דער ענין פון ל ו וערט דאס כסלו, און בפרט ווי ירוש חודש זיינען דאך כלולין כל ימי החודש,

¶52האט מען דאך אויך אין כסלו די ימים מיוחדים, דער תשעה בכסלו, און דערנאך עשירי בכסלו, און דערנאך דער י' טס כסלו, יפוצו מעיינותיך חוצה ”כאתה מר דא מלכא משיחא”, און דערנאך אויך די ימי חנוכה, ועד כדי כך אז ס'ציט אריבער פון דעם חודש, אין חודש שלאחרי זה,

¶53און וואס דער חודש שלאחרי זה ווערט אנגערופן בשם טבת און ווי די גמרא טייטשט דאס אפ בקשר ”אין מגילת אסתר”, אז טבת איז דאס דער חודש העשירי, וואס דעמאלט ”הגוף נהנה מן” הגוף, און חסידיש טייטשט דאס אפ, אז דער גוף איז א גשמי פון יעדער אידן בפשטות, אנהויבנדיק פון א פיצל קינד,

¶54וואס גלייך ווי ער ווערט געבארן באשטייט דאך דער ענין ההולדה שלו, אף על פי וואס הולדה בכלל איז דאך מערניט ווי א נקודה, כמוזכר לעיל, משא' כן אז ס'ווערט געבארן א איד, ווערט ער דאך גלייך געבארן א זרע חי' וקיימא, און דערנאך איז ער הולך ונתפתח וגדול עד כגדול מאוד,

¶55וכמדובר כמה פעמים, ביז אין אן אופן למעלה מכל מדידה והגבלה, ווערט אויך אז פון דער נקודה ווערט דער ענין פון ל' ו' כמוזכר לעיל.

¶56און ס'ווערט אז פון דעם כסלו וואס ווערט דאך אנגערופן בשם חודש הגאולה דורך יעדער אידן און דורך אלע אידן, און ס'ווערט אלץ מער ניתיתש אידן וואס רופן און בייסנט שוין,

¶57און נאכמער זיי זיינען מכריז בגלוי הכתבי ועיז חודש הגאולה, און התחלה טובה, און תוכף ומיד ממש, וואס דעמאלט איז די התחלה טובה אז ס'קומט תוכף ומיד מיט כל הענין כולו בשלימותו, האט מען גלייך דער ענין פון ”יפוצו מעינותיך חוצה” און מ'דארף ניט ווארטן אויף יט' כסלו, אפילו ניט אויף יו' כסלו,

¶58אפילו ניט אויף ט' כסלו וכו', און מ'האט דאס גלייך דער תוקף ומיד דער ענין פון יפוצו מעגנותיך חוצה במילא איז תוקף ומיד 'חתא מר דא מלכא משיחא', גאולה האמיתית והשלימה, תוקף ומיד ממש.