Text

¶1ווי דערמאנט בא יעדער צוזאמענקלייבן זיך, האט מען אויך אן אנווייזונג פון דער ארדע רף זי די פון די חלקים אין תורה וואס זיי זיינען פארבונדן מיט דעם ספעציעלן טאג אין וועלכן מ'געפינט זיך, וואס דאס איז דאך שייכות און פארבונדן און אן אנווייזונג פאר יעדער אידן,

¶2ס'איז דאך אבער א זיכערע זאך, אז יעדערער וואס געהערט צו ”צבאות השם” פארשטייט, אז דאס מיינט מען אים צום אלעם ערשטן, און טוט אלץ וואס ער קען אויף ממלא זיין אויף ערפילן אט דאס וואס געפינט זיך אין די חלקים אין תורה,

¶3וואס ס'ווערט אנגערופן תורת חיים אן אנווייזונג אין דעם לעבן, אין טאג-טעגלעכן לעבן, אין די חלקים פון תורה וואס זיינען פארבונדן מיט דעם טאג, אנהויבנדיק פון דעם חלק אין חומש פון דער וואך און פון דעם טאג וואס מ'האט זיך געצונדן די פינפטע ליכטל,

¶4און דאס האט א שייכות צו דעם חלק אין תורה פון פרשה מקץ פון דעם פינפטן טאג חנוכה, וואס דארטן ווערט דערציילט אן אפלערנונג און אן אנווייזונג וואס יעדערער דארף דערפון ארויסנעמען, און דאס איז,

¶5אז בשעת דער יעקב' זין, וואס יעקב איז דאך איינער פון די אבות, און יעדערער פון אונז איז אויך פון זיינע קינדער, איז פון די ערשטע זיינע קינדער זיינען געווען אין מצרים, און דארט האט מיט זיי געטראפן א ניט געוואונטשענע פאסירונג,

¶6אז דער שליט, דער מושל, אין מצרים האט זיי געוואלט באשטראפן, און האט טאקע באשטראפט, וואס האבן זיי געטאן?

¶7האבן זיי אנגעהויבן איבערטראכטן, אפשר איז דא א זאך אויף וועלכע זיי דארפן תשובה טאן, און דערפאר איז אויף זיי געקומען אט דאס וואס דער מושל וויל זיי באשטראפן,

¶8האטש אפילו דער מושל וואס זיי האבן גערעכנט אז דאס איז גאר א מצרי, ניט וויסנדיק אז דאס איז יתר האט זיי געזאגט, אז ער באשטראפט זיי דערפאר וואס ער רעכנט אז זיי זיינען ניט קיין ערלעך געווען זייענדיק אין מצרים,

¶9האבן זיי אבער געוואוסט, אז הנה עד שם נצב עליו ”ובוחן כליות ולב” אז דער אויבערשטער קוקט זיך צו צו יעדערן פון זיי, און דער אויבערשטער געדענקט ווי זיי האבן זיך אויפגעפירט דעם משך פון זייער אינגאנצן לעבן,

¶10און אויף וואס פאר ן ענין האבן זיי זיך דערמאנט אויף א זאך וואס איז געווען מיט העכער דרייצן יאר פאר דעם, וואס אין צווישן האבן זיי געטאן כמה וכמה זאכן, און געהאט פארשידענע פאסירונגען, און זיכער איז דאך געווען צווישן זיי גאר א סך פאסירונגען,

¶11און אויף וואס האבן זיי זיך אפגעשטעלט?

¶12אויף א זאך וואס האט געטראפן מיט העכער דרייצן יאר פאר דעם, און האבן דערפילט, אז דאס דארפן זיי אויף דערויף תשובה טאן אויף א זאך מיט דרייצן יאר צוריק.

¶13און דאס האט גלייך געבראכט, אז דערנאך איז געווארן די ענדערונג אין די אלע ווי דערציילט אין דער סדרה ביז וואנענט אז על שטאט פון א שטראף האט מען זיי אלעמען באפרייט און מיטגעגעבן תבואה פאר יעקב'ן און די גאנצע משפחה, און דערנאך אויך סוף כל סוף זיי געבראכט גאנצערהייט אין מצרים,

¶14וואו ס'איז ניט געווען קיין רעב, און זיי זיינען געווען ”במוטב הארץ”.

¶15וואס דא האט מען די קלארע אנווייזונג, אז בשעת מיט א איד טרעפט זיך א ניט קיין געוואונטשענע זאך, צי דאס איז אן ערוואקסענער צי א קינד, זאל ער זיך צוקוקן צי אפשר האט דער אויבערשטער אין אים געטראפן עפעס א זאך וואס ער דארף תשובה טאן, אפילו ווען די ניט געוואונטשענע זאך איז לכאורה פארבונדן גאר מיט א צופעליקע זאך,

¶16איז ניטא קיין צופעליקייט אין דער וועלט און אלץ הענגט אפ און דעם אויבערשטן, און ס'איז אויך א זיכערע זאך, אז בשעת זיי וועלן זיך מאכן א חשבון צדק, און זיך ניט דערשרעקן אנערקענען אז זיי האבן געטאן א ניט קיין געוואונטשענע זאך, אפילו ווען דאס איז געווען מיט יארן צוריק, מ'האט נאך אבער ניט תשובה געטאן,

¶17אדער מ'האט געקענט ערפילן זייער מישן אלס ”צבאות השם” אין א בעסערן אופן ווי זיי האבן דאס געטאן, און טוען זיי אויף דערויף תשובה,

¶18דורך דערויף וואס פון איצט אן און ווייטער וועלן זיי טאן אלץ בעסער און בעסער, אט דעמאלט ווערט אלץ איבערגעשטעלט, און די ניט געוואונטשענע זאכן ווערן בא זיי באלויכטן,

¶19און ס'ווערט אלץ ליכטיקער און ליכטיקער, און ווי די אנווייזונגען פון חנוכה אלץ מערער און מערער.

¶20דערביי איז דאך אבער דא דער קלוגינקער, דער יצר, וואס די ערשטע משים פון ”צבאות ה'” איז דאך א גאנצן יאר ניט צולאזן אים, אז ער זאל קענען חס ושלום אפנארן, דער פרואוון אייך אראפפירן וואכן שוואכער אין לערנען תורה און מקיים זיין מצוות?

¶21איז אט דאס לערנט מען אפ פון דעם שיעור אין תהלים פון היינטיקן טאג, וואס הויבט זיך גלייך אן אין דעם ערשטן מזמור, גלייך ביים אנהויבס ”חלצוני הוי' מאדם רע” אז מ'בעט ביי דעם אויבערשטן ער זאל באפרייען פון א מענטשן פון א זאך וואס דאס איז ניט קיין גוטע,

¶22ובפרט נאך דער יצר הרע וואס דאס איז דאך דער הויבט פון אדם רע הויבט מען אן גלייך אין דעם שיעור, אז מ'זאגט אן יעדער אידן, אז ער האט אן אויסוועג אינגאנצן באפרייט ווערן פון דעם אדם רע און יצר רע,

¶23ביז וואנענט אז דער יצר וועט זיך פאר אים דערשרעקן און וועט פאר אים אנטלויפן און וועט אים אויפהערן טומלען און פרואוון זיך אים צו טומלען, און ס'וועט זיין, פארקערט, ווי דער מזמור ענדיקט זיך מיט דעם פסוק וואס איר האט ערשט-א געזאגט אין דאוונען, ”אך צדיקים יודו לשמך ישבו ישרים את פניך”,

¶24אז אין אייך דערקענט מען, אז איר זיינט איינער פון ”ועמך כולם צדיקים” איז דאך פארשטאנדיק, אז צדיקים איז ידעו לשמך האלטן אין לויבן דעם אויבערשטן, איז דאך ניט שייך, אז מ'זאל טאן קיין ניט געוואונטשענע זאכן.

¶25און אזוי אויך אין דעם ענדערץ פון דעם שיעור תהלים, פאנענדערט מען אויך אז א אידישער בית, א אידישע הויז, איז געבענטשט דערמיט וואס דארט איז דא בנינו און אויך בנותינו כזבית מחוטבית,

¶26אז סיי די אינגעלעך און סיי די מיידעלעך אין דער הויז פירן זיך אויף ווי דוד המלך האט אנגעוויזן אין תהלים, און אין דעם קאפיטל, אין דעם מזמור במיוחד, און זאגט דעמאלט, אז בשעת בנינו ובנותינו פירן זיך אויף אין דעם וועג פארענדיקט זיך דער שיעור תהלים פון היינטיקן טאג,

¶27”אשרי העם שככה לו”, אז גליקלעך איז דער פאלק, וואס האט אזוינע קינדער בנים ובנות, וואס זיי פירן זיך אויף אין דעם וועג, דערפאר וואס ”אשרי העם שהוי' אלקיו” ווי דערמאנט פריער,

¶28אז גליקלעך און פריילעך איז דער פאלק, וואס דער אויבערשטער איז זיין אלקיו ווי דערמאנט פריער ”ישמח ישראל בעושיו” און ”ישמח הוי' במעשיו”.

¶29וואס דא האט מען די אפלערנונג סיי פון דעם שיעור חומש און סיי פון דעם שיעור תהלים, און אויך די אפלערנונג פון דעם שיעור פון רמב"ם, וואס זיכער ווייסט איר דאך אז אויך אידישע קינדער לערנען א שיעור אין ספר המצוות פון דעם רמב"ם יעדער טאג אדערף זידו די מצוה פון דעם טאג,

¶30וואס אין דער מצוה פון דעם טאג איז אונטערשטראכן דער ”ואהבת לרעך כמוך”, אויף וויפל מ'דארף זיין אפגעהיט, אויף ניט אנטשעפען און ניט אנרירן א צווייטן מענטשן, א צווייטן אידן, אפילו אז ס'ווייזט זיך אויס אז דאס וועט אים ניט שאדטן,

¶31ס'שטייט אין דער מצוה, אז בשעת ס'איז דא אן עלמאנא, ניט פאר קיין משפחה געדאכט, וואס דער עלמאנא פעלט קיין זאך ניט זיין אן עלמאנא עשירה, א רייכע פרוי,

¶32און איר פעלט ניט קיין זאך טאר מען איר ניט טאן א זאך וואס אפשר וועט דאס איר וויינט טאן, אויב זי וואלט געווען אן ערומע, כאטש אפילו איצטער איז זי א רייכע, און מ'זאגט אז דאס איז נוגע און דער אויבערשטער אליין האט געמאכט א ”מצוה מן התורה” שלא לבך בו,

¶33א משכין פון אן עלמאנער, אפילו ווען זי איז עשירה, ווארום ס'קען זיין אז דאס וועט איר דערמאנען אז ביי איר איז א זאך וואס ניט ווי ס'דארף-צו-זיין, כאטש אפילו ער איז אין דערויף גארנישט ניט שולדיק,

¶34און ער נעמט דעם משכין כדי צו באווארענען די זאך וואס ער האט איר געגעבן, וויבאלד נאר אז ס'איז א ספק, אפשר וועט דאס מאכן טוט-וויי א צווייטן מענטשן איז אזוי ווי ס'שטייט אין חומש ”ואהבת לרעך כמוך”,

¶35אבער דארטן איז דאך ניטא די פרטים, אפילו ווען דאס קען אים שאדטן, און אפילו ווען דאס איז גאר א ווייטער חשש, שטייט אין דעם שיעור פון רמב"ם פון היינטיקן טאג, אז אפילו ווען דאס איז א רייכער מענטש, און אים פעלט ניט קיין זאך,

¶36און ער האט ניט קיין כוונה אויף אים מאכן טוט-ווי ס'קען אבער זיין ז ס'וועט ים יא מאכן טוט-ווי שטעלט ער אין סכנה די הלואה זיינע אייגענע געלט, אבי צו באווארענען אט דעם מענטשן, א ספק און א ספעקספיקע, טאמער וועט ער אים מאכן טוט-ווי.

¶37וואס דאס העלפט ווי דערמאנט פריער, דער חלצונים ידם רע אויף באפרייט ווערן פון דעם יצר-הרע, און אין אן אופן אז מ'זאל אים אינגאנצן פארטרייבן,

¶38ער זאל אינגאנצן ניט קענען האבן קיין צוטריט, בשעת דער אויבערשטער זעט אויף וויפל מ'היט זיך אויס אויף ניט אנרירן אפילו אויף א ספק א צווייטן מענטשן איז דאך א זיכערע זאך, אז דער אויבערשטער באצאלט און א מדה כנגד מדה, אבער פיל מערער פארהיטן יעדערן פון אייך בתוך 'כלל ישראל',

¶39און יעדערן פון אונז בתוך 'כלל ישראל', אז קיינער זאל אונז ניט קענען אנרירן, און זיכער אז דער יצר זאל ניט קענען אנרירן, ואדרבא מ'איז האלב אלץ גרעסער מאכן דעם נצחון פון רשעים, און דורך צדיקים,

¶40ווי מ'זאגט ס אין 'ועל הניסים', און מ'איז מוסיף אין דערויף ווי דערמאנט פריער מוסיף אין דער ליכטיקייט פון חנוכה, וואס די ליכטלעך דערציילן דערפון אלץ מערער און מערער, וואס דאס אלץ גיט-צו מערער כח אויף ווירקן אין דער גאנצער הויז,

¶41אז די גאנצע הויז ומשפחה זאל ווערן א בית של תורה און א בית של תפילה און א בית של גמילות חסדים, ווי דערמאנט פריער, און נאכמערער צוהיילן אז ס'זאל אויפגעבויט ווערן שיבנה בית המקדש אז דאס זאל זיין במהרה בימינו ממש.

¶42אויף טוק א לוטער תינגס און וועפט דאס אפ אין א ליטל פאקעדזש, און גייב א ס'איז א וואלט בונטשער טערמינלאגי.

¶43דער רבי פוינטעט אויף, אז אלע כינוס, אלע ראלי, האסט א קאנעקשאן ווי די רעדינג פון דעם פארשער אויף די ווי ק, האסט א קאנעקשאן ווי די תהלים ווי זיי, האסט אלא א קאנעקשאן ווי דעם שיעור ורמב"ם ווי לערנען ספר המצוות.

¶44און דער רבי זיי זאל, אז אין אזמוטש, אז ווי נאר אז תורה איז א תורת חיים, א תורה-ווי-לייף-עברי סינגל די ווי געט א ספעשעל מעסעדזש דאס קומס-תרו און דאס די, און סינץ טו דיי, איז די פינף ליכט עליהם, ווי ווי דזשאס ליפט.

¶45דאס האט זארארי א קאנעקשאן ווי די פשטא אין מקץ, און ער טעלט אוס א ספעשעל מעסעדזשאט דאס ווי האט טו לערן.

¶46ווי פיינד אז יכב אבינו, ווי אל know, וואס one אויף די פרי אבות, ער איז אן אויף די פרי פטרארק'ס.

¶47ווי עכב אבינו'ס children, און...

¶48די וואס די פירסט children וו ווענט דאו ן אינטו אגיפט, און וואס העפענד אויבער דער?

¶49וואס סאמפען זיי דיר זאמפען דאס וואס זיינען זיי דיר סאמפען דאס וואסנט זיי גוט, און קיין די רולע פון מציין, אויף אגיפט, און ער וואנט פונישט אים, און ער דיר פונישט אים!

¶50התוועדות חמשה עשר בשבט תש הואו דערנאו ער איז יוסף, ווען ער קוט אים, און ער עקוסט אים פון ווען ער פונישט אים,

¶51ווען ער פונישט אים, וואס וועט זיי דו?!

¶52דער פר יסט ין זיי פונישט אים, וואס וועט זיי דו?! דער פר יסט ין זיי דארט זיי דארט זיינקען, אוי אוי אוי אוי אוי, אוי אוי, ונאויס וואס דאס איז?

¶53און זיי וועט זיינקען, וואס קען ער בי?!

¶54”בקאס תנוי דעתו” חבונו שלולם נאוס everything that every פארסאן דאס, און איר נען אגזאקטיק וואס איז אין אי רעוו נ'ס הארט, התוועדות פורים תשלו תשלו תשלו תשלו תשלו תשלו תשלו תשלו תשלו תשלו תשלו תשלו תשלו תשלו

¶55אין דאס תריטע יער סינצטער-תיים ביתיל יוסף?

¶56קען יו אימעדשינען וויף די ווענט-תרוו, אל די דיפערענט יענעס ווען דאס העפענען צו דעם, נעמאלעס, ווען דיס טוק-פלעיס אין אי גיטט, ווי די רעמיינד זיינען זיך, אז' מאבי די גרא-דו תשובה פאר דיסט, וועט זיין תריטען יערס אגאל,

¶57און אזוי איז זיי דארף אבער דאס, דאס דארף אבער א הל טשענדש, און ז די סענט אים פוד, און פאר דער הויל פעמילי, און ולטעמטלי, זיי קיין דאו נטו אגיפט, ווער זיי האבן די בעסט אויף די לרנד אויף אגיפט.

¶58סעז דער רבי, דאס איז א לעשות, און סא נפינך חלילה וחס, ווער העפענס, די פרארסט ין ווי שוין פענק, מי בי ווי דענט דו סא נפינך רייט, ס'איז נא נא נא נא נא נא נא נא נאר נא נאר נא נאר נאר נא נאר נא נאר נאר נאר נ און אויף יעמאג פון יארסעלף א ריעל, אנס חשבון, א נפש, און אויף יא איז אנס טו יארסעלף,

¶59יא זיי טו יארסעלף, אוי, פשוטו יא נאך וואס?

¶60מיי בי א וואסנט זאך א גוטע שלדזשער, מיי בי א דינט טו וואס אהאדטו דו רייט, א זא מ עמבער פון ”צבאות השם”, מיי בי ער קודם דאן בערער!

¶61און ווי סטארט טינקען בא וואס דיסט, ס'איז דא סיין, דאס יא האבטו דו תשובה, און יא האב� אז שם יגיע חשקי פון דארקניש, דאס געקומט לייט, און דאס געקומט בערער און בערער אל דער טיין, דאס ט לייך חנוכה, ברייטער און ברייטער אל דער טיין,

¶62מאה ראי מאה לייט אייטש דעה. But what הפענס, הא-הא-הער קאמס מיסטער יצא-הרע, שא-הער קאמס מיסטער יצא-הרע, נאו, וואלט איז דער מיסטער יצא-הרער וואנענט דו?

¶63התוועדות פורים תשל'ן ה' תשל'ן ה' תשל'ן ה' תשל' איי האט א טאפ-שוט-אפ פאט דאס גי, איי קודן געט מוטש ארף אים, אל איל אנגער קייפס שושעד' מי אווי, אל איל אנגער קייפס דרייווירן מי אווי, איי זעסטו אין זיך, אה, מעבי א'ל'טייקל אים תרי,"' ווי נאר ווי נאר סטאפסט יוצאו הלך,"' יא רענדיט, און ער איז ווייז א רעלם, ווען יו דן וואנענט, ווענערו יא רעדי ווי דו סאמפטן גוט, מוסטער יוצא-הלכא שו עס אפ

¶64אהאה זעס דער רבי, נאו וכמסט דער שיעור אין תהלים.

¶65דער שיעור אין תהלים וואס טו דיין? חלתרי ה' מועדים הויבט חבונו של עולם?

¶66סיי פון א בעד מען!

¶67יא נע וואס דארט מיינס? פון א באם, כדי יצא-הרם.

¶68ער איז דער גי' ווא מי כסט-על די טרוב לס!

¶69סיי פון זיי פון זיי פון זיי! ער איז דער ווייסט אויף אים!

¶70און רייט-אוועי, עס רט זיינען די שיעור אין תהלים, און דער...

¶71ווי פיינד או דער ס'איז א ווי אויף האדער געבירע דאס גיין.

¶72און וואס דערוי? דו ביסט מיסטער יוצאי הרע.

¶73ליסן הער יא שדאו. יטעל אים, ”אך צדיקים ידעו לשמך ישבו ישכם את” פדך ישנהו בעמך 'כולם צדיקים'.

¶74ער זיי, ליסן! ששט! מיסטער יוצאי הרע.

¶75גיט אן באלאנגען. וויינען אין באלאנגען?

¶76אים ס'פארסטו טריי דא דו סאיפן בעד! ער זיי, ניו, ניו, 'אך צדיקים'!

¶77”בעמך כולם צדיקים”. ווער צד צדיקים האבן א ביזזעסט ווי יצא ס'קרעם!

¶78יא נאר א ביזזעסט אויף אהם! און יו קען א דו ארי בי!

¶79סו רייד-אווי, ווי פיינד-אוט, אז די ענדע ווי זעה, ונינו וברא יסודו כזביות מחוטבות וואס וועט דאס מיינט, אז ווען ווי דו און קאנדאקט זיך ”פראפ עלי דוד” המלך זאגט אין אין א קאפיטל תראו, יא נאר וואס העפענס?

¶80ווען יו קאנדאקט זיך פראפ עלי די רעיאל מעמבע אשרי ”המשה כחה לו..אשרי” המשה ה' אלקים פארטשעניט!

¶81לוקי איז א נישאן! דער הייסט דאך זיסע קינדערלאק!

¶82לייק יו א ”צבאות השם”! און יו טייערע קינדערלאך?!

¶83יו איז די וואנס וועט טשעסט די עצה הגה הוי!

¶84און יו רוב לער בן געט א פארט בייסט ווייט יו סי!

¶85היא קינדער ין נו ווי!

¶86פקאז יו ער פינישט וויט די גייא, נאקע מאלט, קול בלאדעדלע פיניש, קובאי גדלאקים, און די פר דאס איז ווי די רבונו שלא נים זעסט, אה, יסי מי קינד עליך?

¶87דאס איז נאכמער די לייקט פסי ס'איז קינד עליך! דאס ווי דו ווארעבן היעסקים טו דו, און גו אויף טער און דו א דזשאב.

¶88Because, you know ווי? That'ס ווי ווי ווי ישפך ישראל באותם, ווי איז ס ו הפי דאס איז רבונו שלא נים גאיב זיין דאס א טשענס אז ווי שויט בי עבל טו ווי וואנס, און דאס איז ווי די רבונו שלא נים זעסט, ישפ ענד, אים גונדע סי טויט ווי די ושו ער האבן ווארעווער יו רעד אים.

¶89ווי למונת וואס ס'איז תהלים מן חומש.

¶90נאו קומט גמבם, אסיי?

¶91עברי בארי לארנט סופך המצוות אין גמב ם.

¶92ווארץ די מצוה פון תרעת די? ”ואהבת לרעך כמוך”.

¶93ווארץ דער מיינען? יא גאנען ווארטש אויף נאך טו הערט ענינבאנען.

¶94יא גאנען מעריקערפל! סאמטיימס, קינדס, you don'פינק אויף אים, but סאמט און דו פינק וועט?!

¶95ווען בראה אים און ווען הוראה אים? נען, ניט געפעלע.

¶96בוטו, ווי יא רעי ן די פועל גייא, און דו ראי לי איז ניט שוואלסטו דו דיס!

¶97ששששששששש. דין קמזון ורמב"ם בראה וויראו, גאד פארביד, וויף סאמבארי ז' הסבן דייסט, נשט אפגעדאכט, און שי רעמיינס א וויראו, און שי איז א ריטש וויראו!

¶98שי העס ווארעבער שי ניטס, זא ווצעס זאל בזה וואס די וואלט העפענען דאס?

¶99דער רבינו שליחן זעט, אז איבער זי איז א ריטש ליידי, וואס איז ווי, וואס דאס קעט הארט אויף סאמעטינגט...

¶100דען די אינדיווידזשעל קענט זיי צו אים זיך, צו אים זיך, צו דאס חס ושלום, נו-ויי,

¶101וויל דאס בי עבל טו בי קענטרויד, און וויל ער בי עבל טו פיל, דאס גאד פארבינד, סאמטענט יער קוד הארט אים, איבער ניט ס'איז דיסטענט יג ווי רי פארוויי, ב אט די, איבער ויף עט מינס, דאס יא אינדענדזשער'ן יר און לאו, בקאז י' לעמט-הענטער-מני, און ווי דא רן האבן א גארענטי אז די מאנעטי אז די מאנעט יע מען לוז you shouldn't do anything to hurt the next one.

¶102So, דאס' איז וואס ווי זיי אין תהלים, חלצוני מידם לה, געט ריד אויף די יצאה הרבינו שלום, העלפ אוס, אז ווי שו עט רייב די יצאה הרבינו שלום, עוויי, און ווער ”היא שוועט נעמא” בייבל די געטו וואס!

¶103שש! און ווען גאר ציעז, הו הו הו קערפול ווי אור, נא טאהרד סאימון עלטס, און די רבינו שלום וואלטשעס אויף רוס, און אין 'כלל ישראל',

¶104און די צדיקים, שוין דו וועגן די רשעים, ווי סעד אין די 'על הניסים' די שעים ביד צדיקים.

¶105And this adds to the light of the חנוכה מנורה.

¶106And these candles tell us everyday, more and more, about how much we should be concerned with everybody else.

¶107וויל העלפינג אנדערס און דארט הורדינג אנדערס, און דאס העלפט אוס אז ווי שוין האב מו סטרענג צו מאכן די הויז, און די פעמילי, פאר א הויז אויף תורה, א הויז אויף תפילה, וואס דאס איז א משיען, רייט?

¶108און א הויז אויף צדקה און גמילות חסדים.

¶109און דאס וויל ספיר אפ דאס ”יבונן בית המקדש, במהרה בימינו”, דאס איז רבונות של עולם וויל גיב אוס די פארט בית המקדש ספירלי אין אור דייס.