טקסט

¶1אז מ'דארף לעבן מיט דער צייט, און ער האט דאס אויסגעטייטשט, אז דאס מיינט מיט דער פרשת השבוע וואס מ'האט זיך מתקן געווען ”לקרות בכל שבוע ושבוע פרשת” התורה, און ווי דער רמב"ם שרייבט דאך אז ס'איז געווען צוויי מנהגים, און ס'איז נתפשט געווארן דער מנהג אז מ'זאל מסיים זיין התורה ”בכל שנה ושנה”,

¶2און אין פרשת השבוע איז דאס דער ענין פון לערנען אז דאס זאל אראפקומען און ס'זאל זיין א 'מורה דרך' אין דער לעבן פון דער שבוע.

¶3וואס דאס איז די תקודה וואס אויף זוכן רמזים והוראות אין דער פרשת השבוע, ביז אין דעם חלק הפרשה וואס איז פארבונדן מיט דעם טאג.

¶4און ווי אין ענינים פון תורה שבכתב, איז דאך ניט אלעמאל קען מען וויסן דעם ביאור הדבר לתכליתו, און ווי ער זאגט דאך אין אגרת הקודש פון דעם אלטן רבי'ן, אז פון תורה שבכתב איז דא די מצוות,

¶5מ'ווייסט אבער ניט די פרטי המצוות, על דרך ווי ביי מצות תפילין שטייט באין עיניך קען ער גאר לייגן על המצח, ועל דרך זה על ידיך, און מיט אלע פרטים וואס ס'איז דא אין מצות תפילין, ו”הוקשה כל התורה כולה” ניט תפילין,

¶6דערפאר דארף מען אנקומען צו תורה שבעל-פה, וואס תורה שבעל-פה איז דאך אין זיך כולל די משנה וגמרא ומכילתא, ספרא וספרי, מיט די אלע ספרים, און דערנאך ווי ער זאגט אין ירושלמי, און בין אנדער לשון אין מגילה, ”כל מה שתלמיד ותיק עתיד לחדש” גייט דאס אריין אין כלל פון תורה שבעל-פה.

¶7ביז וואנענט אז ווי דער רמב"ם הענגט אן הלכות ממים שרייבט ער גאר, אז עיקר תורה שבעל פה איז דאס דער בית דין הגדול.

¶8אף על פי וואס דער בית דין הגדול איז שוין דעמאלט געווען משנה, און דער פלפול אין דער משנה, וואס דאס איז דאך דער ענין הגמרא, וואס דאס איז דאך ווי די גמרא זאגט, אפילו ביי אברהם אבינו איז שוין געווען תג פרקו די מסכתא עבודה זרה,

¶9ועד"ז איז דאך געווען ”שש מאות סדרי משנה” בשעת פון ”בית שמאי ובית הלל”, זאגט דער רמב אז אף על בקונות עיקר תורה שבעל פה איז דאס דער בית דין הגדול, אף על פי וואס ער איז געקופן אפילו אויך דער בית דין לאחרי בשמאי ובית הלל, לאחרי אז ס'איז שוין דא די ”שש מאות סדרי משנה”,

¶10פון וועלכער א בין הקדוש האט ארויסגענומען די ששה סידור משנה איז דער בית דין הגדול איז דאס ניט נאר אויך תורה שבעל פה, נאר דאס איז דער עיקר תורה שבעל פה.

¶11וואס דערפאר איז דאך אויך, ווי געבראכט אין אחרונים, און דער אלטער רבי פסק'נט דאס אפ אין הלכות תלמוד תורה, אז ”טעה בדבר משנה חוזר” איז בזמן הגמרא איז דאס געגאנגען מערניט ווי א ”דבר משנה”,

¶12בזמן הגיונים איז דאס אויך כולל די גמרא, און אזוי איז אויך בזמננו איז דאס כולל די גמרא און די משנה און די גיונים און פסקי ישראל גייט דאס אלץ אריין אין דעם כלל פון טער בדבר משנה.

¶13וואס דערפון איז פארשטאנדיק דער גדר בדבר, ווי דער רמב"ם איז דארט אליין מפרש, אז אויב ס'איז נאר נתקבל בצפוצות ישראל, ווערט דאס אן ענין פון תורה שבעל פה,

¶14ביז וואנענט אז אויף דערויף איז חל דער ציבור פון לא תעשו מיט די אלע פרטים, סיי דער ”ענין האצר בזה” ווי הלות-עשה שבזה, און דער סימן בזה איז, אז דאס איז נתקבל געווארן ביי אלע אידן די אלע דריי סוגים, צי דאס איז תקנות, צי סייגים, צי גזירות, ווי דער רמב"ם רעכנט זיי דארט אויס בפרטים.

¶15וואס דערפון איז פארשטאנדיק, אז פירושים התורה שבכתב וואס זיי זיינען התקבל בכל ישראל איז דאס א הוכחה אז דאס איז דער ענין פון תורה שבעל-פה, ואדרבא דאס איז דער עיקר תורה שבעל-פה.

¶16וואס דערפאר איז דאך בנוגע צו שנים איקרא ואחד תרגום, איז דאך דאס וואס ער זאגט אין אחרונים דער ענין פון פירוש רש י, אף על פי וואס תרגום איז געווען בזמן התנאים,

¶17און פירוש רשי איז געווען לאחרי חתימת ניתנה המשנה, נאר אויך א גמרא ותקופת הגאונים איז גייט דאס אויך אריין אז ער פארשטייט ניט תרבום קען דאס זיין דער פירוש רשי, ווארום דאס איז אויך תורה שבעל-פה, און גייט אריין אין כלל פון עיקר תורה שבעל-פה.

¶18וואס אין דער רש"י פון היינטיקן חלק פון דער סדרה, וואס דאס איז די התחלה פון פרשה בישב, און די התוועדות איז דאך פארבונדן מיט יט"ת כסלו מיט שבת פרשה וישלח, וואס אין דעם שבת לייענט מען דאך די גאנצע סדרה,

¶19אף על פי וואס בפרטיות האט זי א שייכות פון שביעי בסוף הסדרה, וואס דערפאר איז דאך די סדרה נאך ליקער פון שבעה חלקים כנגד שבעה ימי השבוע, איז דא דער צד השוה, דער ענין וואס רעדט זיך סיי אין התחלות פון וישב סיי אין סיום פון פרשה וישלע.

¶20און דאס איז, כדי ארויסצוקריגן דאס גיט מען א קוק אין פירוש רש י, וואס רש י הויבט אן אויף ”וישב יעקב” אז בשעת יעקב האט דער זען דער אידן וואס ס'טוט זיך מיט עושיו ווי אויסגערעכנט בארוכה האט ער זיך דערשראפן, האט מען אים געגעבן אויף דערויף א משל, אז

¶21דאס איז א משל פון א מרגארית וואס זי איז פארלארן בתוך החול.

¶22איז אט דעמאלט איז דאך דא א חול איז דאך דאס א כמות רבא, און די מרגלית איז דאך מערניט ווי א קליינע בכמות, איז דער סדר איז אבער אז הארעווען הארעוועט מען טאקע מיטן חול, ווי רש י זאגט די ביידע ענינים, אז פריער זוכט מען און דערנאך איז קוברה בקברה מ'זויבט דאס דורך א זיף, דורך א קברה,

¶23און דערנאך איז ער נוטל המרגלית און ער איז זורק הצררו.

¶24וואס אט דאס איז אויך געווען דער ביאור פאר יעקב'ן, אז ער זאל זיך ניט דערשרעקן וואס ס'איז דא אזא מין ריבוי אין די ענינים וואס מ'האט פריער גערעכנט די אלופי עושה וכו דערפאר וואס פון דארטן וועט מען ארויסנעמען די מרגלית, וואס וואס איז די מרגלית איז דאס דער ענין פון 'וישב יעקב' וואס דאס איז די מרגלות וואס מ'זוכט דאס אויס מבין החול.

¶25כמדובר כמה פעמים איז רש"י מדייק בלשונו, וואס דא זעט מען א שינוי פון תחילת פירוש רש"י פאר דעם המשך הויבן הויבט זיך אן, אז ס'איז דא א מרגלית וואס זי איז פארלארן אין חול, און דערנאך, בשעת מ'געפינט די מרגלית, זאגט ניט רש"י זורק החול נאר זורק הצרובות.

¶26וואס לכאורה האט געדארפט שטיין זודק החול.

¶27וואס איז דער כללות הענין?

¶28איז דאך ווי מפורש אין תורה שבכתב, אז וואס איז דארט געווען דער ענין?

¶29אז ס'איז עושה געווען מיט ארבע מאות איש עמות, און זיי זיינען געווען אויך אין ”ארץ כנען”, אין ”ארץ מגורי אביו” של יענב, וואס דאס איז געווען אין ארץ ישראל,

¶30דערנאך איז אנגעקומען אהינצו יעקב פון אן אנדער ארט, פון חוץ לארץ, פון חרם, און האט געזאגט אז ער האט ניט מורא צו האבן, ער גייט לארץ אבותיו, אין ארץ ישראל,

¶31און דערנאך האט אים געטראפן עותיו און ס'איז געווען ”נקוד על וישקוהו”, וואס ס'איז אבער געווען דער סך אז עותיו האט גענומען נשב ואת מקנוהו ”וילך אל ארץ מפני יעקב אחיו”.

¶32וואס לכאורה איז ניט פארשטאנדיק, כוסף איז דארט געווען מיט א ריבוי ים, ביז וואנענט אז יעקב האט געזאגט אז אם יבוא עושה ולמחנה האחת איז קען גאר זיין אז ויהקב מצד דערויף וואס ער האט ארבע מאות איש אמו, און יעקב האט מורא-געהאט אז ”קטונתי מכל החסדים נתמתאו זכיותו”.

¶33וואס איז געווען דער סוף דבר איז געווען, אז עושב האט זיך גענומען אויף א רואיקן אופן, אן מלחמות און אן קיינע ענינים, יעקב האט מיט אים גאר קיין מלחמה ניט געדארפט האבן, און וילך אל ארץ און דער פסוק זאגט דעם טעם, ”מפני יעקב אחיו” דערפאר וואס יעקב איז אהינצוגעקומט.

¶34וואס וואס איז דערפון די הוראה, אז בשעת אידן וואס זיי זיינען א מרגלית און געפינען זיך צווישן חול וואס חול איז דאך א דוגמא ווי דער תורה שבכתב ברענגט דאס אומעטום,

¶35אז דאס איז א ריבוי בכמות, ”כחול הים אשר לא יספר” איז אף על פי כן האט מען זיך ניט צו שרעקן, און ניט נאר מ'האט זיך ניט צו שרעקן אז די מרגרית וועט בלייבן בקיומה, נאר סוף-כל-סוף וועט זיין אז ס'וועט זיין דער ”וילך אל ארץ מפני יעקב” אחור.

¶36וואס דאס איז אויך דער רמז בהנוגע לכמה שכונות בישראל, וואס מ'האט זיך אנגעהויבן שרעקן, אז וויבאלד אז ס'איז דא אזויפיל אלופי עצה און אזויפיל אלופי סער,

¶37און זיי טענה'ן אז לנו הארות און זיי האבן ”ארבע מאות איש עמו” איז אט דעמאלט אויב נאר יעקב איז ”היסקין עצמו לג' דברים לדורים ולתפילה ולמלחמה” איז אט דעמאלט דארף מען קען ניט אנקומען צו א מלחמה.

¶38איז פריער לעבט מען זיך בשלום, כולם ביחד, ביז וואנענט אז ס'ווערט וישקעה אמת טאקע נקוט, אבער אויף וואס איז נקוט?

¶39ס'איז געווען ניט בלבב שלום, אבער וואס האט ער געטאן?

¶40האט ער געטאן וישקעה און דערנאך איז געווען דער ונשאה ולך לנקדך אז ער איז געוואלט בשלום, און סוף כל סוף איז ער מכיר את האמת,

¶41ווי רעציו טייטשט אפ בפני שטרחוב מיט די אלע טענות, אז אט די שכונה אין וועלכע ס'איז דא ישיבות ובתי מדרשות, וואס די גמרא זאגט אין ברכות אז בדיר שהוי' ואמצו,

¶42אז ווען איז דאס עופן איז דאס בבטיק נשיאות ובבטי מדרשות וואס זיי ווערן אנגערופן מקדש מעט אט דאס איז ”ארץ מגורי אביו” איז דאס איז ”ארץ כנען” איז אט דאס געהערט צו יעקב'ן, און אויב יעקב שטעלט זיך אין אן אופן פון היסקין עצמו ”לדורן ולתפילה ולמלחמה” איז אט דעמאלט איז סוף כל סוף איז פריער איז דא שלום ומנוחה,

¶43און דערנאך איז דא דער ”וילך אל ארץ מפני יעקב אחיו” ער לאזט אים איבער די שכונה פאר אים, מיט די בתי כנסיות, מיט די ”בתי מדרשות וכל” הענינים אשר בה.

¶44מ'דארף נאר האבן דעם תוקף פון יעקב'ן, אויב יעקב וויל אנטלויפן איז דאס היפך פון ענין פון מלחמה, אויב מ'דארף אמאל אנקומען לדורם איז גארניט איז ווי ער זאגט אין מדרש וואס יעקב האט געטאן אז ס'איז געווען ענינים וואס ער האט געמאכט אז זיי זאלן ניט זיין ראוי לקרבנות ס'איז געבליבן מערניט ווי די גשמיות שבדבר,

¶45און אבער ניט ראוי לקרבן, וואס דאס באווייזט דאך אויפן חלק הרוחניות שבזה.

¶46און דערנאך האט ער א תפילה ”אלקי אבי אברהם”, וואס אזוי ווי אברהם איז דאך געווען ”אלקי אברהם בעזרו”, ווארום ער איז ”קובע מקום לתפילתו” ווי מ'טייטשט דאך אין דערויף אז די תפילות זיינע איז אין אן אופן פון קביעות, און די קביעות איז פועל אז דער מקום איז ניכר אז דאס איז א מקום תפילה, איז אט דעמאלט אזוי ווי ביי אברהם'ען איז געווען,

¶47אז אחד הי' אברהם 'כל העולם כולו מצד' אחד ומצד שני איז סוף כל סוף האבן גויים אים געזאגט ”נשיא אלקים אתה בתוכנו”, אט אזוי איז סוף כל סוף אויך געווען ביי עצב, און ”וילך אל ארץ מפני יעקב אחיו” אף על פי וואס לכתחילה איז ביי אים געווען ”ארבע מאות איש עמו”,

¶48און ויעקב'ן איז געווען ווי ער זאגט אין וישלוך מצום מספר ואוד מיד דארף מען מורא האבן פאר עמי הארץ.

¶49ובשעת אבער יעקב קומט צו און היסקין עצמו ”לדורון ולתפילה ולמלחמה” פירט מען אויס אז ס'בלייבט די שכונה דער ענין פון ”בתי כנסיות ובתי מדרשות” פאר יעקב'ן, און ס'גייט אוועק דער גאנצער ענין וואס ער קען מזיק זיך.

¶50וואס אט דאס איז אויך דער דיוק אין רשי, אז רשי הויבט אן מיט חול און איז מסיים מיט דעם ענין פון וזרק הצרורות דער חילוק פון חול און צרורות איז פארשטאנדיק פון די גמרא אין בבא קמא, וואס בשעת די גמרא וויל דארט מצייר זיין ווי אזוי ס'קען זיין אין אן אופן של היזק זאגט די גמרא אז דאס קען זיין דורך צרורות, ניט דורך חול,

¶51ווי מ'זעט בטבע אז ס'ווארפט חול איז דאס ניט מזיק.

¶52ס'איז ניט קיין ענין של מרגגית, ס'איז אבער ניט קיין דבר המזיק.

¶53דער ענין פון צררות אבער איז דאס אן ענין וואס אויב א בהמה פארטשעפעט זיך דערמיט און טוט דערמיט א ”מעשה בהמה” קען ווערן דערפון אן ענין של צררות, אן ענין של הזרן.

¶54וואס אט דאס איז בהנוגע אין קליפת נוגב, ווי אין לשון החסידות איז דא די שני ענינים, אותך דעת טובה ראה איז דא דער ענין פון חול און צררות, און ס'ווענט זיך וואס מ'וועט מגדיל זיין און מגביר זיין.

¶55בכללות הענין, ווי בהנוגע צו גימור פליפות השמות לגמות, האבן זיי דאך א קיום מוז מען דאך זאגן, אז אין זיי איז דא הניצוץ הקדושה, וואס דאס איז אויך בכללות אט דאס וואס די גמרא זאגט, ובמדובר כמה פעמים, אז יעדער ענין איז דא אין נגלה, ועל כל פנים ברמז איז דער כלל איז דאך דא אין נגלה, אז כל שקר אז ס'איז ניטא אין אים קיין אמת בתחילתו ווערט ער ניט נתקבל איני מתקייב.

¶56וואס וואס איז דאס דער ענין שקר אליין?

¶57ניטא קיין ענין בעולם וואס זאל זיין מערניט ווי שלילה אליין.

¶58ס'מוז זיין עפעס א חיוב, וואס דעמאלט מצד דעם חיוב קען אויך די שלילה האבן א חיוב.

¶59אויב אבער ס'זאל זיין שקר אליין איז אט דעמאלט אל יברא, ס'איז ניטא אזא מציאות.

¶60און ס'איז דאך פארשטאנדיק, וויבאלד אז דאס קומט אלץ מצד הקב"ה איז ”מפי עליון לא תצא” הראוי במילא זאגט אויף דערויף די גמרא אין שבת, ”לא ברא הקב"ה דבר אחד לבטלה” וויבאלד אז ברא הקב"ה איז דאך אלע ענינים איז דאך ניט שייך,

¶61מערניט ניט שייך קיין מציאות, מאמיתת המצאו ”נמצאו כל הנמצאים” מוז דאס זיין א ענין וואס דאס איז ניט לבטלה.

¶62נאר וואס דען, אין דערויף גופא איז דא כמה אופנים, ס'איז דא ענינים וואס כולו טוב און דערנאך איז דא מיעוטי רעו דערנאך איז דא ”מחצה על מחצה” און דערנאך איז דא רובו און מיעוטי טוב ווי ער רעכנט אויס אין עץ חיים די פרטים בדבר.

¶63און ווי מ'זעט דאס אויך במוחש, אז ס'איז ניטא קיין ענין בעולם וואס זאל זיין כולו רעו אויב ס'איז כולו רעו בטלו יעבר מן העולם.

¶64וואס אט דאס איז אויך וואס רש"י אז כל זמן ס'איז דא די מרגליות אין דעם חול איז אט דעמאלט האט דער חול אויך א מציאות.

¶65און ווי ס'איז אויך בפשטות, מ'וועט דאך ניט ארויסווארפן דעם חול, ער זוכט דאך דארט די מרגליות.

¶66בשעת אבער ער נעמט ארויס די מרגליות, ער נעמט ארויס דעם טוב פון דעם רע ווערט דער רע א רע מערניט ווי רע אליין, ווערט דאס ניט חול, נאר דאס ווערט סורות, ווערט א דבר המזיק.

¶67און א דבר המזיק איז דעמאלט זרע אז ס'ווערט ארויסגעווארפן פון ענין המציאות.

¶68וואס דאס איז דער צווייטער פירוש ווי איז, וואס ס'איז דאך דא אויף עושה ובין שטייט דאך צוויי ענינים.

¶69אמאל שטייט אויף עושה ובין מלכות הרשב אז דאס איז בדוגמא ווי די חיי הרביעות פון די ד' חיות תמאות, וואס דאס איז דאך א זיעור וואס פושט חלפה אז ער האט אין זיך איין סימן טהרה,

¶70וואס דעמאלט איז דאס א דוגמא אויף קליפת נוגה, אז ס'האט איין סימן טהר און איין סימן טום, וואס דעמאלט ווערט עוסק אנגערופן בשם חזיר וואס פושט חלפה און אויף דערויף איז דא דער ”עתיד חזיר ליטה” ווי ס'איז דא דער ביאור בזה בכמה אחרונים, ווי זיי זיינען שוין דעם מאמר מבאר.

¶71דערנאך איז דא דער ענין ווי מ'זאגט אויף עוסק ווי אין דער הפטורה, אז דעמאלט וועט אינגאנ וואס דאס איז ווי עציו קומט אראפ דערנאך אין ג' קליפות השמאות לגמות, וואס בכללות איז דאס דער חילוק פון ראש עציו ביז גוף עציו, וואס דערפאר שטייט דאך אין מדרשים א דבר פלא,

¶72אז ראשי דעשיו ועדפי דיצחק אז בשעת חושין בן דן האט אראפגעהאט בשעת ס'איז דער גאנצער סכסך ולפי פרשה ויחי איז אט דעמאלט קטע ראשי פון עציו ונתגלגל רישי דעשרים און ס'איז געבליבן ליגן בתוה דיצחק און דאס ליגט אין מרות המחפלה,

¶73נאר גופא איז געבליבן מבאחוז.

¶74וואס דאס איז די שני ענינים ווי ס'איז דא ביי עשרים, ווי דאס איז בדוגמא פון חזיר וואס עתיד חזיר ליתר און בדוגמא פון דעם ענין וואס ס'איז ניטא אויף דערויף קיין תיקון, ”את רוח הטומאה אויר מן הארץ” מ'האט ארויסגענומען די מרגלות און ס'איז געבליבן

¶75וואס אזוי איז אויך בהנוגע צו דרי הארץ אט דאס וואס מ'דארף דאך דאן צדקה ממכתנו ופני דרכי שלום איז דאך א סימן אז דאס גופא איז דאך א היפך אז ס'איז דא אין זיי א דבר טוב, וואס דערפאר איז אויך בכללות דא די שני סוגים, אט דער סוג וואס לעבט בשלום, און דאס איז בדוגמת חול וואס ס'געפינט זיך דארט מרגלית, אבער אעפ' כן דארף ער ניט נתפעל ווערן וואס דער חול איז א ריבוי בכמות,

¶76און דער מרגלית איז א מיעוט בכמות, וואס דער גאנצער קיום פון דעם חול איז דאס מפני המרגלית, און אויב נאר די מרגלית שטייט בתקפה ”לדורין ולתפילה ומלחמה” איז אט דעמאלט ווייסט דער חול אליין, און איז מכיר און מודה,

¶77אז די מרגלית איז א מרגלית, און ער איז מערניט אט דאס וואס ס'איז שומר לה המרגלית און היתר מכל ענינים, בדוגמא ווי קליפה שומר לפרי ווי ס'איז געווען קודם חטא צדף,

¶78און דער ענין וואס ס'איז דא צרורות איז אין דערויף איז דער זרק צרורות וואס דעמאלט ווערט דער ”וישב יעקב בארץ מגורי אביו בארץ כנעם אביקש יעקב” ”לשב בשלוה” איז אט דעמאלט זאגט זיך אז כבצה לאב רוק זו של אותיו ס'איז דאך אבער געווען א רצון פון א צדיק, ובפרט פון חירשה באבות, שלימו דאבין,

¶79איז ספות דארבונות סוף כל סוף ווערט דאס אויך מקויים, אז יעקב איז יושב בשלח וואס דאס איז דאך 'כולל ישראל' כולם, ”וישב ישראל בדד אי” יעקב וואס דאס איז בדוגמא ווי יעקב האט געבעטן, ובזמנה איז דאס ניט מקויים געווארן.

¶80ס'איז דאך דער ועלו מישין בעש ”ציון לשפוט את” צהר עושה וועט מקויים ווערן אט דאס וואס ער זאגט אין וישב את אז יעקב האט געזאגט אז עולך אז סוף כל סוף וועט ער אויך קומען צו יראה,

¶81וואס דעמאלט וועט זיין די זרע קצרות און דער אויבערשטער וועט האבן אט די מרגליות, און ס'וועט זיין דער ענין פון יושבים בשלוה ”איש תחת גפנה ואיש תחת תאנתו” ביז אין אן אופן פון ”לא יראו ולא ישחיתו” בכל הקדשים,

¶82דערפאר וואס ”מלא הארץ דיעה את הוי' כמים לים מכסים” וואס דאס איז דאך ווי דער רמב איז אין דערויף מאריך אין הלכות תשובה, וואס דעמאלט אז מ'לערנט הלכות תשובה איז דאך ”לימוד המביא לידי מעשה” הישראל ”עושין תשובה ומיד הן נגאלין” קומט מען צו הלכות מלכים, און צו סיום וחותם פון הלכות מלכים, וואס איז אויך דער זעלבער סיום,

¶83נאר וואס דען ווי די הוספה, כמבואר אמאל בארוכה, אז לא נתעלו מפני ריבוא המאדנים אף על פי וואס דעמאלט וועט זיין מאדנים כיפר, נאר וואס דען מ'וויל האבן די שלוה, וואס דעמאלט איז ישראל משיגין 'דעת בוראם', און משיגין די ”דברים הסתומים” דער ענין פון 'פנימיות התורה', ישקני משיקות פיהו, תורתו של משיח,

¶84דערפאר וואס ס'וועט זיין ”ומלא ארץ דיעה את הוי' כמים לים מכפים” בעגלא דידן בביאת משיח צדקנו.

¶85לחיים.