Text

¶1בא יציאת מצרים, וואס מ'זאגט דאך אויף גאולה העתידה לבוא דורך 'קאתי מר דא מלכא משיחא', אז דעמאלט וועט זיין ”כימי צאתך מארץ מצרים אראנו נפלאות” זאגט מען דארטן, אז דער סדר איז געווען, אז מרים האט געזאגט שירה אים הנשים,

¶2און משה האט געזאגט שירה אים האנשים.

¶3וואס על פי זה איז אויך מצד דעם ענין פון כל כבודו בת מלך פנימה איז דאך פארשטאנדיק, אז בנוגע אויף פעולה בין הנשים אויף פועל'ן בא זיי דעם ענין פון הקהל איז אט דאס קען אפגעטאן ווערן 'ביתר שאת' וביתר עוז בשעת דאס ווערט געטאן בדוגמא ווי ס'איז דעמאלט געווען מרים בין הנשים ומשה בין ה אנשים.

¶4וואס דאס איז דאך אויך תלוי בנוגע מצות הכל כפשוטו, איז דאך אויך דא די צוויי סברות, צי דאס איז א מצוה וואס ליגט אויף בית-דין, אז דער בית-דין דארף מקהל זיין, אדער דאס איז א מצוה וואס כל אחד ואחת זיינען מחוייב, הכל ”את האנשים והנשים” אז דאס גייט אויף יעדערן,

¶5און דער דיעה המכרת, אז דאס איז ניט א מצוה המסורה לבית-דין, נאר דאס איז כל אחד ואחת מחוייב בזה, ועאכו"כ אז מ'זאגט דאך והטף זאגט דאך די גמרא, און רש"י ברענגט דאס אראפ אין פירוש החומש,

¶6וואס דערפון איז פארשטאנדיק אז דאס איז דער מקרא כפשוטו, וואס דאס איז דאך דרך רש"י אז האנשים ”ללמוד והנשים לשמוע והטף למה הם בעים לתין שכר למביאוהם”, זעט מען דאך אין פועל, אז ווער איז מסוגל און קען דאס מאכן בעסער און לייכטער ברענגען דעם טף וואוהין מ'דארף זיי ברענגען?

¶7איז דאס א תינוק הצריך לאמו במיוחד, דארף דאס אפגעטאן ווערן על ידי העם.

¶8ובפרט ווי מ'האט גערעדט פריער דעם ענין החינוך וואס הויבט זיך נאך אן תשעה חדשים לפני לודת הלד און נאך פריער ע ידי ההכנה והמנין מיט די אלע ענינים וואס מ'לערנט וועגן זיי אין סיום השס, אין דער מסכתא שבסוף השס, איז דאך דאס ענינים וואס זיי זיינען משורים און נתונים

¶9ויד האשה, וואס זי איז עקרת הבית, א בית פרטי.

¶10פארוואס איז זי עקרת פון א בית פרטי?

¶11דערפאר וואס זי איז עקרת א בית כללי בית ישראל, וואס זיי זיינען נשענים אויף דעם אופן ווי אזוי נשי ישראל בזכות ”נשים צדקניות שבית הדור נגאל לאבותינו ממצרים”, ובדוגמת זה ווי ס'שטייט אין קבלה ספרים וועט דאס אויך זיין אין דעם דור וואס נכנסים לארץ על ידי משיח צדקנו.

¶12וואס דאס איז דאך אויך דער תפקיד מיוחד וואס ס'איז דא אויף נשי ובנות ישראל בכל השנים, ועל אחת כמה וכמה בשנת הקהל, וואס דעמאלט איז דאך דא די מצוה דהויזהיר ביטפי קלייבן אידן, קליינע און גרויסע,

¶13יונגע, און אלטע מענער און פרויען, ביז וגרכך אשר בשריך און אויפמאכן פון יעדערן פון זיי, אז ס'זאל זיין דער ”לעשות את דברי התורה הזאת” איז א מקום חשוב און א מקום עיקרי און א מקום אחראי,

¶14ליגט דאס אויף די נשים, סיי בנוגע לנשים און סיי בנוגע להטף, און אויך בנוגע צו ”אנשים, ו גורך אשר בשעריך” אז זיי זאלן טאן אין דעם, און דערפאר איז דאך דא דער יוצא מן הכלל, וואס אין מצות הכל איז א מצות-עשה שהזמן גרמא, און אף על פי כני נשים איז חייבות בו,

¶15און אויך דער ענין כפשוטו, וואס מ'געפינט ניט אין קיין ענין שבתורה אז א קטן זאל זיין אין דערויף מחוייב, ביז וואנענט אז ס'איז א 'כלל גדול בתורה' אז קטן איז ”פטור מכל המצוות”.

¶16און אט דא איז דא דער חידוש גדול ונפלא בא דער מצות הקהל, אז בשעת מ'רעכנט זאגט מען ניט אז א טף האט ניט קיין חיוב און דארף מען ניט קומען מ'זאגט, אז פונקט אזוי ווי אנשים דארפן קומען, נאר צוליב וואס דארפן זיי קומען?

¶17ללמוד און נשים דארפן קומען איז דאס דער ענין אויף זיי ליגט כדי לשמוע אט אזוי ליגט אזא סארט חיוב אויפן טף.

¶18וואס דאס איז ניט ווי ביי אנדערע מצוות איז דאך אויך דא דער מצות חינוך הטף, דאס איז אבער א מצוה וואס דער טף צום טף האט דאס קיין שייכות ניט.

¶19ווי אזוי קען דער אב אויספירן דעם מצות חינוך?

¶20דורך דערויף וואס ער איז מחנך דעם בן.

¶21אבער צו א קטן גיט מען ניט קיין מצוות.

¶22און אט דא איז דא דער אויסנאם וואס ספרי המפרשים שטעלן זיך ניט אויף דעם דאס איז אבער דער פירוש הפשוט פון דער גמרא, אז ”האנשים לעלמוד והנשים לשמוע וטף למו” הם בעים שטעלט זאגט קיינער ניט אז דאס איז אז טף הם בעים איז אן אנדער גדר.

¶23נאר מ'זאגט אז דאס איז א חיוב פון דעם טף, אז זיי קומען נאר וואס דען?

¶24ניט זיי האבן אין דערויף אויפגעטאן, זיי האבן אויפגעטאן אין דעם מביאיהם.

¶25אבער ווער טוט דאס אויף? דאס טוט אויף דער טף.

¶26וואס דאס איז א חידוש, על דרך ווי ס'איז דא דער חידוש אין הקהל, אז דאס איז פון דער ”מצות עשה שהזמן גרמא ונשים” מחוייבות, על דרך זה איז דא דער חידוש וואס ביי נשים איז דא נאך מצוות עשה אין וועלכע מצד לימודים וואס ס'איז דא בכל מצות שבה, ס'איז אבער דא א יוצאין מן הכלל בכל התורה כולה וואס אין מצות הכל איז דא א תף למה הן בעים לעשות שכר למביאוהם.

¶27בדוגמת זה איז דא בנוגע צו ”תלמוד תורה, מצות תלמוד תורה”, וואס דער רמב איז מחלק, אז ניט נאר משיעגדיל דארף ער לערנען, נאר וואס דען אויך משיעקיר וואס דאס איז דאך א צייט פריער, וואס דערפאר איז דאך דא אין פסקי דינים לצמח צדק סברות, אז דער קטן משיעקר איז מחוייב אין מצות תלמוד תורה, כאטש אפילו נשים פטורות וכו.'

¶28וואס אט דא געפינט מען נאך א גרעסערן חידוש, אז נאך קודם שיעקר אויב ס'קען נאר זיין דער שכר למביאיהם, וואס אויף דערויף איז גענוג אן עולד בעולם איז אט דעמאלט ליגט א חיוב אויפן טף, אז זיי זאלן קומען צו מקיים זיין מצות הקה.

¶29וואס דאס איז, אזוי ווי דאס איז בשנים אט אזוי איז דאס אויך בידיעות, ס'איז דאך דא אזוינע וואס זיי זיינען נאך טף בידיעות, אף על פי וואס ער האט א שוין-אווייסע בארד, צי ווען ער וואלט געהאט א בארד וואלט זי געווען א ווייסע,

¶30אבער בידיעות איז ער נאך טף, וואס אפילו עדיין לא יגיע לחינוך ער האט נאך ניט קיין שייכות צו אצרת אלץ, ער ווייס נאך גאר ניט, אז אים פעלט איז אט דא איז דא דער אויסנאם, אז ס'קומט די התעוררות, ”בבי כל ישראל לא” ראות ווערט ער אויך נתעורר, אז ער ווייס אז ער דארף מקיים זיין דעם הקהל,

¶31און ער וועט גארנישט ניט האבן דערפון לכאורה ער פארשטייט ניט קיין צורת א, אבער ”ליתן שכר למביאיהם” אט דאס פארשטייט ער אז ער וויל טאן א נחת רוח הצווייטן, צוליב אים לייגט ער די תפילין.

¶32אבער דערוויילע לייגט ער תפילין און האט אין דערויף ניט קיין געשמאק, און ווייס ניט ווי אזוי און וואס און ווי אזוי, אבער ליתן שכר למובאויים און דאס איז דער אויפטו פון מצות הכלל ”כל המצוות שבתורה”.

¶33וואס דערפאר זאגט מען דאך אויף דערויף, אז דאס איז אן עמוד גדול בדעת, עמוד חזוק בדעת כלשון החינוך, ווי ס'ווערט אראפגעבראכט אין כמה מפרשים, און דערפאר איז מען דאך אויך מבהיל אין דעם וואס איז מבטל אט די מצוה וואס ער איז דערמיט פארפעלט.

¶34וכאמור לעיל איז דאס ברוחניות איז דאס ביד כל אחד ואחת לקיים עתה ובפרט בשנה זו און אויך אפילו במקום זה, ואדרבא דוקא במקום זה, וואס אט דא האט מען די יכולת המלאה ללמוד תורה ולקיים מצוות בתוך הרחבה, ומתוך שמחה וטוב לבב, בעין כל מפריע,

¶35איז און טאן דאס באופן דמוסיף והולך ואור כמצוות ימי חנוכה הבאים לקראתינו לשלום, אז מ'זאל מוסיף זיין אין ”נר מצוה ותורה אור” און מ'זאל דאס טאן על פתח ביתו מבחוץ, ליכטיק מאכן, און ניט נאר די מעיינות בפנים,

¶36נאר אויך די מעיינות זאלן קומען צו דעם חוצה און אין אן אופן פון מוסיף ו”הולך ואור עד נכן היום”, דער יום הגאולה האמיתית והשלימה עי' משיח צדקנו.