Text

¶1מ'האט דאך גערעדט וועגן דעם ענין פון קטאן תי איז דאך דאס ווי אלע ענינים וואס ס'איז דא אין תורה, איז תורה איז דאך חכמתו של הקב"ה ביז וואנענט אז מ'זאגט אז ”ונעלמה מעיני כל חי” מערניט וואס והיה אצלו שעשועים וואס דאס איז דאך געזאגט געווארן על ”כל התורה כולה”,

¶2און דערנאך ווערט דאס נשתלשל, ווי ער זאגט אין תניא, אז וירדה ונשתלשלה דורך אלע עולמות ביז וואנענט נתלבשה בדיו כתוב על הקלף, ביז וואנענט אז א קליין קינד בישראל לערנט אויך פריער, אנהויבנדיק מיט קמות אלף און דערנאך ביז ער האט א 'הבנה והשגה' 'לפי ערכו', אין תורה.

¶3און מ'זאגט, אז ער איז דורך דערויף מקיים די מצוה פון ושננתם לבניך אז משהתינוק ”יודע לדבר אביו מלמדי תורה” איז דאך דערפון די הוכחה, אז אפילו די 'הבנה והשגה' פון א קליין קינד ווערט דאס אויך אנגערופן בשם 'הבנה והשגה' און דער ענין פון 'לימוד התורה'.

¶4וואס מ'זעט דאך אין דערויף דעם ריחוק הערך, ווי תורה איז ”ויהי קול מעלה רקיע” וואס דאס טייטשט דאך דער אלטער רבי,

¶5אז דאס גייט אויף תורה ווי דאס איז נאך מעלה רקיע און נאך העכער ווי דאס איז ואחי' שעשועים אצלו מערניט וואס דער אויבערשטער איז ידה דרכה און דער צווייטער קצה, ביז ”למטה מטה, עד אין תכלית”,

¶6אז א קליין קינד וואס לערנט מערניט וואס מפני ירץ הרצואה, און מערניט וואס זי איז ערשט אנגעהויבן 'יודע לדבר' איז שאין ”אביו מלמדו תורה”, ווי ער זאגט אין הלכות תלמוד תורה לרבינו הזקן,

¶7אז מ'הויבט אן טאקע מיט לימוד האותיות והנקודות, אבער דערנאך הויבט זיך אן 'הבנה והשגה' נאך קודם שהגיע לחינוך, ווארום הגיע לחינוך איז דאך ”בן חמש, בן שש”,

¶8ווי די גמרא זאגט אין כתובות, בהנוגע אבער די 'הבנה והשגה' פון א תינוק איז דאך דא א פאר פריער, פאר בן חמש בן שש, און אט דעמאלט איז דאך דער ציווי אז 'מלמדו תורה' אז מ'דארף מיט אים לערנען א ענין פון תורה, ”תורה ציווי לנו משה, מורשה” קהילת יענגל.

¶9וואס אט דאס איז אויך ווי דאס איז אין תורה ווערט דאס דערנאך נמשך אין מצוות, אז ס'איז דאך דא אין מצוות, פון דער תכלית העילוי אין מצוה, פון ”אנכי הוי' אלקיך אשר הוצאתיך מארץ מצרים” ווי קבלה און חסידות טייטשן אפ, אז מ'נעמט ארויס דעם אידן פון אלע-ערליי מצרים,

¶10ניט נאר מצרים כפשוטו, פון ”ערות הארץ”, נאר אויך פון 'מיצרים וגבולים', פון אלע-ערליי מדידות והגבלות, ביז וואנענט אז ער גייט ארום און זיין גאנצע מציאות איז פון ”אין עד מלבדו” מערניט ווי אלקות, ביז צו דעם קצה הכי תחתון שאין תחתון למטה הימנו,

¶11אין דעם ”אנכי הוי' אלקיך” גופא, ווי דער ראב אט ברענגט דאך אויפן רמב אז ”גדולים וטובים מהימנו”, און וואס זיי האבן מגשם געווען דעם בורא און זיי זיינען געווען צדיקים.

¶12עאכו"כ ביי נער, ביי א קטן בישראל, וואס ער לערנט כפשוטו עיני ה און יד ה וואס דאס איז דאך לכאורה היפך פון אמונת האחדות, אבער מצד מעמדו ומצבו זאגט מען, אז אין דעם אופן איז ער מקיים אמונת הבורא.

¶13וואס דערפאר ברענגט דאך דער ראבד אז דולים וטובים הימנו איז דאך ניט אז ער מיינט אז זיי האבן מקיים געווען מצות תפילין, נאר בא זיי איז אין דעם געווען דער אופן פון קיום אמונת ה' און יחוד ה' ויט אלע פרטים ווי ס'ווערט אויסגערעכנט אין דער מצוה.

¶14וואס דאס איז דאך א ריחוק אויך שלא בערך אין דער ערשטער פון די עפרת הדברות, וואס זי איז דאך כולל כל עפרת הדברות, ווי דער רמב"ם זאגט, אז מ'ברענגט אראפ פון מדרש,

¶15אז כל עצרת הדברות נאמרו ”בדיבור אחד” און ווי ר' סעדיה גאון איז מפרש, אז זיי זיינען אלע נכלל געווארן אין דעם ערשטן דיבור, וואס דאס איז אנכ הוי' אלקיך און אין דערויף איז דא דער ריחוק הערך פון דעם 'תכלית הידיעה', ביז וואנענט אז 'תכלית הידיעה שלא נודעתך' אפילו חכמה עילאה איז אויך ”לעת מחשבה תפיסה” בו,

¶16ביז אין דעם תחתית המדריגות, ווי דער ראב"ד ברענגט אראפ אז מ'האט מקיים געווען אמונת ה כאטש אפילו דאס איז געווען אין אן אופן פון לגשמי.

¶17וואס דערפון ווערט דאס דערנאך נמשך אין די מצוות, אויך אין דעם זעלבן אופן, על דרך ווי ”הוקשה כל התורה כולה לתפילין” וואס דאס גייט דאך ביחוד אויף מצוות, וואס דערפאר איז דאך ל”הוקשרו למלאכת שמים” אל אור ביימה טהורה בלבד וואס מ'לערנט דאס אפ פון תפילין,

¶18וואס אין תפילין גופא געפינט מען דאך אויך די שני קצוות, איז דא די מצות הנחת תפילין על דרך ווי ס'ווערט דאך דערציילט פון דעם בעל הגאולה והשמחה,

¶19אז בשעת ער איז אריינגעגאנגען אויף דער חקירה ודרישה אין תענות אווער, דאס הייסט אין דעם ארט פון ממשלה וואו מ'האט אים געבראכט, בפחד שלא נשמתו אז מ'זאל אים דארטן אויספרעגן צי איז ער ראוי לעין נשמבות אדער ניט,

¶20און ער איז דעמאלט אריינגעגאנגען מיט די תפילין, האט דאך דער רבי דער שווער דער נשיא דערציילט, אז אריינגייענדיק, איז די אלע פקידים וואס זיינען געווען דארט אין חדר, און וואס זיי זיינען געווען אט די וואס האבן אים געדארפט חוקר ודורך זיין, איז אט דער וואס איז געזעצן האט זיך ניט ג

¶21מצד דעם פחד וואס אויף זיי איז געפאלן בשעת זיי האבן א קוק געטאן אויפן אלטן רבי'ן.

¶22און דערנאך האט מען געפרעגט ביים אלטן רבי'ן וואס איז דאס?

¶23האט ער געזאגט, אז מקרא מלא דיבר הכתוב ”וראו כל עמי הארץ כי שם ה' נקרא עליך ויראו ממך” דרש'נט זיך די גמרא ”אלו תפילין שבראש” אזוי ווי ער האט דעמאלט אנגעטאן די 'תפילין שבראש' איז דערפאר איז ”וראו כל עמי הארץ כי שם ה' נקרא עליך” איז דערפאר איז ”ויראו ממך”.

¶24וואס דאס איז דאך אויך מצד די מצוה פון הנחת תפילין, ווארום ווען דאס וואלט געווען בלילה, אדער ווען ער וואלט דאס געלייגט ניט אז בראש במקום הראוי לקיום המצוה איז דאך דעמאלט ניטא דער ענין פון דער וראו ויראו איז דאך דאס דער קיום מצוה תפילין אין תכלית העילוי, ביז דעם קיום מצוה תפילין כפשוטו, ווי ס'ווערט דאך אראפגעבראכט אין פוסקים פון גמרא,

¶25אז בשעת איינער האט אפגענאפט האט מען אים געזאגט, אז ניט צו דיר האב איך געליע נאר לתפילין שלך האב איך געליען.

¶26וואס דאס נוצט אויס די תפילין כדי ער זאל קענען ארויסנעמען בדרך רמאות אן ענין וואס איז היפך התורה והמצוה.

¶27וואס דערפון קומט אויך דערנאך ארויס אין וועלט אויך די שתי הכתבות וואס ס'איז דא אין וועלט, אז ס'איז דא ווי דער רבי דער נשיא האט דערציילט אין נאמען פון זי אז ער האט אים אמאל באוויזן די האנט, און האט געזאגט, זה ווי אזוי טייער א אידישער גוף איז, אז צוליב א אידישן גוף האט דער אויבערשטער געגאסן תורה ומצוות,

¶28וואס דאס וואס דער אויבערשטער האט געגעבן פון אלמה מעיני כל חי והי' שאשועים מצלו און מערניט אז הוא ידע דרכה האט מען דאס געגעבן צוליב דעם גוף הבשר הגשמי, ווארום ס'איז דאך ”לא בשמים היא” ס'איז דוקא ניתנו למטה בארץ.

¶29וואס דאס איז דאך דער תכלית העילוי וואס ס'איז דא אין 'עולם הזה' הגשמי, ווי שלמה האט געזאגט אז ”השמים ושמי השמים לא יכלכלוך ונפקי הבית הזה” אז תמי' הקיימת ווארום דער בית הזה איז דאך דארט געווען דער ושכנתי בתוכם

¶30און אט אזוי איז אויך ווען ס'איז דער מפניך אתה עינו ”גלינו מארצנו” איז דאך כלכלתם זוהי תקנתם אז דוקא מצד דערויף וואס גלינו

¶31מארצנו איז אט דעמאלט קען מען אויספירן אין די ”תפילות שכנגד תמידין תקנום” אט דאס וואס בזמן הבית האט מען געדארפט אנקומען דוקא צו בית המקדש און צו הלוצה ”הקרבת קרבן תמיד” דוקא בזמנים קיבויים על ידי כהנים מיטן גאנצן סדר ווי ס'איז געווען דער סדר הקרבת קרבן תמיד.

¶32איז משחרב בית המקדש וואס ”גלינו מארצנו” איז אט דעמאלט האט מען מיטגעגעבן די אידן, תורה ומצוות, בארצות גלותם אז זיי זאלן דארטן דורכפירן דעם ”ושכנתי בתוכם בתוך” כל אחד ואחד, על ידי וואס ער וועט מאכן פון זיין הויז, פון זיין שטוב, בא בית המקדש לו ית ברך.

¶33וואס אף על פי וואס דאס איז דאך געווען דער זעלבער דרישי פון ושכנתי בתוכם ווען ס'איז געווען דער ואסור למקדש כפשוטו, ”בזמן שבית המקדש הי' קיים”, אבער אט דעמאלט איז דאך געווען דער עיקר עבודה דוקא על ידי קרבנות גשמיים,

¶34ביז וואנענט אז ס'האט געדארפט זיין די גאנצע השתדלות אז מ'זאל דוקא עולה זיין, ולהקריב חתה שמונה ועל דרך זה עולה ושעל כל הקרבנות איצטער האט מען דאך מלכתחילה ניטא אט די איז חייבות, דערפאר וואס ס'איז דאך אין קרבנות בזמן הזה.

¶35וואס דערפון ווערט דערנאך נמשך אויך על דרך ווי דאס איז ”אסתכל באורייתא וברא עלמא” פון 'למעלה מעלה' ביז 'למטה מטה' ווערט דאס אזוי נמשך אין תפילין, ווי גערעדט פריער, אז ס'קען זיין תפילין אין אן אופן וואס ”וראו כל עמי הארץ” איז אויך ”ויראו ממך”, אדער תפילין וואס דאס ברענגט אז ער זאל קענען ארויסנארן געלט, היפך התורה והמצוה, היפך השולחן ערוך.

¶36ביז וואנענט אז דאס קומט דערנאך אראפ אין די עקבתא פון די מצוות, וואס דאס איז דאך די 'מצות הצדקה', ווי די גמרא זאגט אין סנהדרין ”ואת היקום אשר ברגליהם” והממון אז דורך די מצוה וואס ער מאכט אין ממון, וואס דער עיקר המצוה בממון איז דאך דאס די ”מצות הצדקה, ששקולה כנגד כל המצוות” איז אין דערויף אויך דא דער ענין פון קצה העליון ביז קצה התחתון,

¶37דער ענין פון צדקה איז ווי ער זאגט אין אגרת הקודש, אז ”אנכי עפר ואופר” ”משים עצמו כשריים” ביז וואנענט אז ער גיט אפ אלץ וואס ער האט, און גיט דאס אפ מיט אן אופן פון המפייסו, אדער דער ענין אין צדקה פון שלא לשמה, ביז וואנענט מכסילם בעיני בעיני מהוגנים וואס דעמאלט איז דאך דער ענין הצדקה שלא כדבעי.

¶38וואס אט דאס איז דער וואס ער באווארנט אין דעם קטן, תלכאורה תלו וואס האט מען דאס דעם ענין געדארפט ברענגען אין ”חסד דקליפה” ווי דער סדר איז?

¶39ער האט דאך געקענט ברענגען די התחלת האגרת ווי אזוי ס'דארף זיין דער חסד דקדושה, ”ואנכי עפר ואופר”, און דערנאך זאגן, אז דערפאר דארף זיין לא ירום לבבם און דערפאר דארף זיין מאי נרח ישיב חומה און וואס דארף

¶40נאר דערפאר וואס אין צדקה גופא איז דאך אפילו אין צדקה איז דאך א נותן ””סלע לצדקה בשביל שיחרי בני” איז הרי זה צדיק גמור”.

¶41ביז וואנענט אז מ'זאגט, אז ”אפילו שלא לשמה” איז דאך ידוע דער ווארט פון בעל שם טוב, פון די דריי מצוות, אז דארט איז שלא לשמה און לשמה פועל"ט אויף די זעלבע פעולה, און איינער פון זיי איז דער ענין הצדקה מצד העני איז אים קיין נפקא מינה ניט פארוואס מ'האט אים געגעבן די

¶42אבי ער האט במה להכיות את נפשו ואת נפשות בני ביתו אט אזוי איז אויך אין דעם מכל החסדים איז אויך דא די שני קצוות פון דעם ”ואנכי עפר ואפר” פון דעם ביטול דאברהם און מצד דערויף גיט ער צדקה, אדער אין דעם אופן פון 'חסד דקליפה' אז ער גיט צדקה בשבילי יתיער, און ביידע זיינען זיי אין קדושה.

¶43ביידע שטייען אין אגרת הקודם.

¶44און מ'זאגט אז לעולם יקיים אדם תורה ומצוות ”שלא לשמה, שמתוך שלא לשמה בא לשמה” אז מ'בעט דאך אז ס'זאל זיין דער קיום התורה והמצוה, אבי ער זאל אנהויבן גיין אויף דעם וועג, ער דארף אבער ניט פארגעסן אויפן תכלית ער זאל ניט בלייבן בא דעם שלא לשמה אבער סוף-כל-סוף זאל ער קומען צו דעם לשמה.

¶45און אט אזוי איז אויך ביחוד אין דער מדינה וואס זי איז דאך געבענטשט געווארן אין דעם ענין פון נתינת הצדקה, ביז נתינת הצדקה אין אן אופן מופלג בהפלגה, איז אויב אפילו ס'איז דא מרות שחוריניקות וואס טראכטן אז דאס איז אפשר אן ענין מצד סיבות צדדיות, איז כאמור לעיל בשם דער ענין וואס דער בעל שם טוב האט געזאגט, אז דעם מקבל איז קיין נפקא מינה ניט,

¶46אבי ער האט במילא אחיות ”נפשו ואת נפשות בני ביתו”.

¶47און דער עיקר איז, אז אויך מצד הנותן איז ער בטוע מובטח לו אז מתוך שלא לשמה בא לשמה מ'דארף אים וועגן נאך ווארעמען און אןווארעמען און אריינציען אים אין אן אופן פון ”מצוה גוררת מצוה” וואס אט דעמאלט איז פון דעם מתוך פון שלא לשמה וויבאלד אז דאס לערנט א איד און דאס גיט א איד,

¶48איז אט ווי ער זאל ניט זיין בחיצוניות האט ער אין-עווייניק א מתוך וואס ווי דער רמב זאגט אין הלכות גורש'ן, אז בפנימיות ס'וויל יעדער איד זיין ווי דער אויבערשטער פארלאנגט פון אים, איז אט דער מתוך וואס ליגט אפילו אין דעם שלא לשמה וועט אים סוף-כל-סוף צוברענגען צו דעם לשמה, אז ער וועט מקיים זיין מצוות בכלל לשמה,

¶49און די 'מצות הצדקה' ביחוד לשמה, וואס אט דעמאלט וועט דאך זיין ווי ס'שטייט אין אגרת הקודש אז בדרא דעיקבתא דמשיחא דער עיקר עבודה אין ענין פון 'מצות הצדקה', און אט דאס וועט אראפברעגן אז בצדקה איז הן נגאלין און זאל זיין דער אופן פון דער גאולה אז ”נגאלין מיד על ידי” משיח צדקנו בגאולה האמיתית והשלימה.

¶50לחיים.