טקסט

¶1דער עוזם אפילו פארמאטערט, און שוין נאך א שתות אויך, אבער א שתות המנין האט ער געמאכט א סיום השת, און אן אנהויבט פון שת, ווי עפעס וואס וויל זאגן לכל הפחות בקיצור, איז דאך דא די התחלת השת איז דאך ”מימותי קודנא שמה” ואהבית

¶2פרעגט אויף דערויף גלייך די גמרא פארוואס עפעס הויבט ער אן מיט ערבית, קריאת שמעי איז דאך דא ושך בך וקומשה איז דאך דא די קריאת-שמע בערבית און ער איז דא בשחרית?

¶3פרעגט ער די שאלה פארוואס הויבט ער אן מיט ערבית?

¶4פארענטפערט ער אויף דערויף כבריותו של עולם ”ויהי ערב ויהי ביתה”.

¶5וואס דער גאנצער תירוץ איז משא ניט נאר לכאורה"ז ניט נאר ער פארענטפערט מיט דעם קטיק-אשא נאר ער מאכט אים נאך שטארקער.

¶6דער גאנצער ענין פון תורה איז דאך אויף עפעס אויפטאן אין וועלט.

¶7ובפרט נאך ווי גערעדט פריער, אז וועלט 'מצד עצמו' האט א מחיצה, אז ס'איז דא א ברוחה ביז וואנענט ס'קען שטייגן, און ביז ווי לשון החסידות ביז שורש הנבראים, אבער ניט העכער איז דאס נאך אלץ גשמי, ווארום ווי ער ברענגט אראפ פון מקריב אין חסידות,

¶8אז וויפל ס'זאל ניט זיין קיין השתלשלות קען מען רעבן פון רוחניות גשמיות, במילא אז מ'זעט א 'דבר גשמי', איז ווי העכער מ'זאל אים ניט נעמען, איז אט ביז זיין שורש ומקור איז דאס נאך אלץ גשמיות.

¶9דער גאנצער ענין פון תורה איז, אז די וועלט איבערמאכן אז ס'זאל זיין ניט ווי זי איז מצד הבריאה, איז בשעת ס'הויבט זיך אן די התחלת התורה איז וואס דאס איז דער ענין פון התחלת תורה שבעל פה הויבט מען איר אן און מ'פרעגט פארוואס הויבט זיך תורה אזוי אן?

¶10ענטפערט מען אויף דערויף כבריאתו של עולם.

¶11דאס הייסט פונקט דער היפך לכאורה וואס ס'וועט דארף זיין די הנהגה פון תורה.

¶12וואס דאס איז דאך אויך, ווי גערעדט פריער, איז דאך יעדער ענין דא אין נגלה אדער ברמז אדער א דין, איז דא א דין אין חושן משפט, א דעת בע איז דאס היפך פון בעת תורה.

¶13וואס דאס רעדט זיך ניט פון בעולם וואס זיי זיינען ניט קיין שומרי תורה ומצוות, ניט אויף זיי איז דאך די שענה צי מ'מעקט זיי מאכן פאר פרעגן בא זיי א שערה אין חושן משפט, נאר דאס רעדט זיך פון בעולם וואס איז כאן בעולם און זיי זיינען שומרי תורה ומצוות, במילא האבן זיי אפייט א תביעית תיקון בתורה,

¶14מצב דערויף אבער וואס ער איז א בעל הבית און רוב עיסקו בעולם איז ביי אים די הנחה פארקערט ווי ס'איז די דעת תורה, וואס דערפאר נעמט ארויס דער שמע הבין בהנוגע צו מינוד הימי איז דאך לכאורה, גענוג איז אז מ'ווייס ניט פארוואס הויבט מען אן אהבית,

¶15ניט שחרית, דער תירוץ וואס די גמרא ברענגט, אז בריאתו של עולם איז תחילה ערב און דערנאך בוקר בשעת דער קשיא איז דאך מ'קענט אנהויבן אדער ערבית אדער שעחרית וויבאלד אבער אז מיר ווייסן אז בריאתו של עולם איז פריער ערבית, דערנאך שעחרית דארף אין תורה זיין פארקערט ווי ועלט.

¶16אויף דערויף איז דער תירוץ דער סיום השעת וואס מ'איז מסיים דער ”כל השיני הלכות בכל יום, איז מובטחוי שהוא בן עולם הבא”, מ'לערנט דאס אפ, ”שנאמר הליכות עולם לו”,

¶17על ”תיקרי הליכות אלא הלכות” וואס דער ענין פון כל השני הלכות איז דאך ווי רשע ברענגט אראפ הלכות אין דרשרים, הלכה למשה מתפיני דאס הייסט ניט דער ענין ווי מ'לערנט אים בהבנה והסברה, דעם שכל מיט די שעפל וטריא שבדבר, נאר דער פסק דין אז אזוי איז א הלכה,

¶18און בפרט נאך ווי טייער אשי פארטייטשט דאס ”הלכה למשה מסיני” איז דאך אין הלכה היא נקבל ס'מעג זיין אין סופל כפיות, און ס'איז ניט קיין נאך קיין מינהו ס'איז דער הלכה.

¶19און וואס דערפון איז דאך פארשטאנדיק, אז דאס איז העכער פון דעם סופל האדם.

¶20און אויף דערויף זאגט מען, אז ווי אזוי דארף זיין דער שיינע הלכה איז דארף דאך זיין בכל יום ויום יעדער טאג מוז האבן לכאורה, פארוואס ער האט דאך נעכטן געלערנט פיר און צוואנציק שעה, קען ער זיך א טאג אריבערהיפר'ן, און דערנאך דעם צווייטן ווייטער פיר און צוואנציק שעה,

¶21זאגט מען אויס, דאס איז א סדר איז דאס, און דעם טאג וואס ער לערנט די גאנצע פיר און צוואנציק שעה האט ער אויפגעטאן א גרויסן ליניין, אבער אט דאס וואס ס'גייט דורך א יום און ער האט אין דעם יומך קיין הלכה אז מוקדך לו יישובן עולם הבטל.

¶22בשעת ער לערנט א פאר מינוט דערפאר וועט מער קען ער ניט, בכל יום ההלכה, כאטש אפילו אז דאס איז א פאר מינוט בכל יום איז האט ער די הבטחה, אז ער וועט זיין א בן עולם הבטל.

¶23זאגט מען אויף דערויף דעם טעם שנענך.

¶24דער טעם שטייט אין פעמים, אריכות עולם לו.

¶25דער אל תקרי דער קלס דער שלם אין כללי השעת ברענגען אראפ אין אל תקרי, אז דאס איז ניט דער שעת אז דער פריערדיקער פירוש איז בטל, נאר ס'איז דא ביידע פירושים.

¶26ס'איז דא ווי ס'שטייט סאך דעם אל תקרי און ס'איז דא ווי ס'שטייט נאך דעם אל תקרי, און איינער איז ממלא ומשר אין דעם צווייטן.

¶27דערפון איז דאך אויך פארשטאנדיק, אז דא איז דאס אויך דא די ביידע ענינים.

¶28דער פירוש הפשוט, ”אין מקרא יוצא מידי פשוטו”, אז ”הליכות עולם לו” וואס דער פירוש הפשוט איז, אז דער אויבערשטער פירט אן מיט דער וועלט ווי ביי אים קומט אויס אזוי פירט זיך אין דער וועלט, און אויף דערויף זאגט מען, אז ”תקרי הליכות אלא הלכות” אז ס'דארף זיין ”הלכות עולם לו”, מ'דארף ממשיך זיין די הלכות אין עולם.

¶29נאך אט דעם כלל פון כללי הששת, אז ס'איז ניט קיין סתירה פארקערט, ווי אל תיקר איז משאוין אין פירוש דעם כוייטן איז אין דערויף אויך פארשטאנדיק, ווי אזוי פירט-אן דער אויבערשטער די וועלט?

¶30דורך דעם וואס די וועלט פירט זיך ווי על פי תורה.

¶31וואס דאך דערפאר איז דאך, אז א איד פירט זיך על פי תורה, אט דעמאלט איז נעשות שותף להקבית בטל במעשה בראשית דער אויבערשטער האט באשאפן די וועלט און האט געזאגט, אז זיין רצון איז, אז זי זאל זיך פירן אין דער און דער וועג,

¶32דערנאך דארף אבער זיין דער לעשות לתקי ”למעשה ידיך תכסיד” ס'דארף זיין די 'עבודת האדם', אז זי זאל אין דער וועלט, דורכפירן מתן פון דער וועלט א מקדש ושכנתי בשוכם", דער וועלט זאל ווערן א דירה לו יתברך.

¶33וואס אט דאס איז ממשיך, ווי אזוי קען זיין דער פשט הפסוק, ”הליכות עולם לו”, אז דער אויבערשטער די וועלט זאל זיך פירן ווי דער אויבערשטער וויל?

¶34בשעת ס'איז דא די הלכה ”אל תקרי הליכות אל הלכות” ס'איז דא דער פסק דין ווי אזוי מ'דארף זיך פירן, און וואס דעמאלט טוט מען דאס אן אין וועלט וואס דערפאר דארף מען האבן בכל יום.

¶35ווארום ס'איז דאך בכל יום ויום איז דאך דער חידוש הבריאה על דרך ווי ס'איז געווען אין ששת ימי בראשית איז דאך ווי ער זאגט דעם לשון אין זהר, ”כל יומא ויומא עמיד עבידתי'ן” יום ראשון איז געווען א טאג פאר זיך, און יום שני א טאג פאר זיך, אבער דערפאר דארף מען האבן יעדער טאג,

¶36וואס אזוי ווערט דאך דערנאך נשנה איבערגע'חלט ”מידי שבוע בשבוע”, איז דערפאר זאגט מען דאך אן יום יום ראשון, אן יום יום יום שונה, כאטש אפילו פון בריות העולם איז דורך געגאנגען אזויפיל טעג, נאר ווי אזוי ווי שבת איז דאך יעדער שבת איז דאך בדוגמא פון שבת בראשית, זאגט ער אז דער ”זכר למעשה בראשית” איז דער זונטעג וואס נאך שבת,

¶37איז דאס בדוגמא פון יום ראשון ושבת בראשית, און אזוי דער יום שני ביז די יום הששי.

¶38וואס דערפאר דארף מען האבן, אזוי ווי יעדער טאג האט דאך געהאט די אמירת פון די דיברות, דער ”ויאמר אלקים יהי אורם” אזוי בכל יום ויאמר המשכת אלקוך, אין אן אופן וואס איז העכער פון סכל האדם,

¶39אט אזוי דארף מען האבן, אז ס'זאל זיין דער ענין פון הלכות בכל יום דאס איז ניט נוגע די שקלא וטריא, דא איז נוגע דער מעשה בפועל ווי ס'זאל זיין אין וועלט, און איין טאג אן ניט מוסיף זיין דעם צווייטן, דערפאר וואס דאס איז א נייע בריך,

¶40פונקט אזוי ווי ס'איז געווען פאר ששת ימי בראשון, און דערפאר איז אויך דער ענין פון הלכות וניט די שקלא וטריא דערפאר וואס דא איז נוגע צו ”הליכות עולם”, ווי די וועלט זאל זיך הנוגע צו חיים בעולם-דארף מען האבן א שר-דין, אט דאס טו און דאס טו ניט.

¶41וואס דערפון איז אויך פארשטאנדיק, פארוואס עפעס מ'דארף דערנאך אנהויבן דוקא פון בארץ וויבאלד אז דער ענין פון תורה איז, אז פון די הלכות זאל ארויסקומען ”הליכות עולם לו” איז דערפון איז דאך פארשטאנדיק, אז מ'קען ניט דורכראזן צוועלף שעה אן תורה,

¶42אז ערשטי צוועלף שעה באבותיג בריאה זאל זיין אן א הלכה קען דאס ניט זיין, איז וויבאלד אז דער בריאתו של עולם איז גלייך ווי עולם איז באשאפן געווארן, וואס דאס איז געווען וואס היא ערב מוז מען גלייך האבן די קריאת-שמע אדער אימות-הקור נשמע בערבי און מ'קען ניט פארלאפן זיי אויפן צוועלף שעה, און ווי ס'וועט זיין די קריאת-שמע בשעתרית, דערפאר וואס דער עולם האט ד

¶43און דער קיום פון עולם איז דאך 'בשביל התורה' דארף מען האבן די הלכה פון תורה, די המשפה פון ”הליכות עולם”, גלייך אין דער ארבייט, דערפאר וואס די וועלט איז באשאפן געווארן הי' ערב מוז מען גלייך האבן אין דערויף דעם ”שמע ישראל הוי' אלקינו הוי' אחד” אין דעם חס ד וואס דאס איז דער ז' הקיום וארץ און די ד' לוחות העולם, ווי די גמרא איז מפרש אין ברכות.

¶44וואס אט דאס איז אויך די קישור פון די שני ענינים, פון הליכות העולם לא, דורך הלפץ, וואס דאס איז מכריח, אז גלייך ווי ס'ווערט דער יפות שהעלם מוז גלייך ווערן אן ענין פון קריאת-שמע, דער אויסרוכן, אז מ'זאל וויסן זיין, אז די נרות און שבעה רקים און ד' זרוכות העולם איז דאס הווארי אחד, וואס אט דעמאלט קען ער דערנאך קומען, אז ס'זאל זיין אין דעם ערב זאל ער אויך ממשיך זיין דעם אחד,

¶45ווי ער זאגט אין מדרש, אז יחידות של עולם איז געווען ניט נאר אין ויגי בוקר, נאר אויך אין ויגי ערב, און פארכערט דאס איז געווארן אן עבדו שלימו.

¶46וואס בכללות, אין עבודת אדם איז דאך אויך דאס זיין ערב און זיין בוקר, וואס בכללות איז דאס די צייטן ווען ער שטייט אין ארום המעלות, ער פילט בא זיך אין עלי"ד בנפש, ווען איז אויך דאס זיין ערב, ווען ער פילט בא זיך אז ער איז אראפגעפאלן

¶47פון 'קיום המצוות', פון א סינט הטובה, א חסד זאל מען וויסן זיין, אז ער קען זיך ניט פארמאגן, אז ווען וועט ער שרייען שמיא חור הוי' אלקים הוי' אחדם ווען ער וועט שטיין אין מילוי הדרגות, און בשעת ער שטייט אין שפלות הדרגות איז אט דעמאלט קען ער זיך פירן ווי ס'פירט זיך להבדיל ניט קיין ריז, און ווארטן ווי ס'וועט ווערן דער 'ויהי בוקר', זאגט מען אים, אז וויבאלד אז ס'איז דא

¶48איז מעג דאס זיין ווייל היא ערבי איז די ערשטע זאך דארף ער אנהויבן שרייען ”שמע ישראל הוי' אלקינו הוי' אחד”, און מ'איז נאך מוסיף, אז פון דער משנה וועט ער קומען דערנאך און דאס וועט ממשיך זיין די משנה פון מימות א-קורא נשמע בשחנה.

¶49וואס אט דאס איז אויך בהתאם ובהמשך צו תורת הבעל שם טוב האט מען געזאגט, אז דוקא ספקא סירא חמשא ינחא דאל זיין דוקא אדוב טאר במילא אז דער גוף מיטן חומר דארף מען אויך דורך אים דינען דעם אויבערשטן, כאטש אפילו דער חומר איז דאך א חומר חיל און ניט אן ענין פון רוחניות, עאכו' כמה וכמה ניט קיין ענין פון רוחניות,

¶50משא"כ די נשמה איז דאך ”נשמה שנתת בי טהורה” היא און ווי גערעדט פריער, אפילו ווי דאס שטייט אין בוף איז דאך אויך פארגונדן מיטן מציל שבנשמה, מיטן שורה שמקור הנשמה,

¶51איז אף על פי כן זאגט מען, אז ס'דארף זיין נאכדעם סתר בביני'ן מיטן גוף צוזאמען, אז די נשמה, נאך איידער דער גוף איז געפינט זיך נאך די שם וכו' אין אן אופן פון שכיבה, איז אט דעמאלט דארף דער נשמה שרייען אין דעם גוף, ביז וואנענט דער גוף זאל אנהויבן אויך זאגן דער ”שמע ישראל הוי' אלקינו הוי' אחד” און אט דעמאלט איז מסיים ישראל, אשר הברוך שוין.

¶52פורים הכותו ואורן ועד", ווי ער דערציילט אין מדרש, אז 'בני יעקב' האבן געזאגט אין שמע ישראל אז מיר האלטן ”הוי' אלקינו הוי' חד” האט דעמאלט האט יעקב געזאגט ברוך שאין פורים הכותו ואורן ועד כאטש אפילו משה רבינו דאס קומען געדארפט אנקומען, ווי די גמרא זאגט אין פסחים, א בנוגע אבער איז ניט ווי ס'איז די מששה, וואס דאס ווערט נאך אנגערופן בשם עקול און אט דעמאלט האט מען ג

¶53אז דאס איז געווען כדי אויפמינטערן אידן פון זייער שלאף, איז דאך דא איינע פון די אותיות אז מ'גייט-צו און מ'איז לוחש שמו באזמו אז מ'שטעלט מ'שעפטשט אים אריין אין אויך זיין נאמען, בלשון הקודש, עכתר דחוכה און אתה דומה אנוכה ביותר, אט אזוי איז אויך אין מיט ותידן שיחה, בשעת ס'איז געווען דער ”אכשור דרי” ביטני' האט מען מגלה געווען די נשמה פון בעל שם טוב, וואס שמו איז דאך געווע

¶54און דאס האט אריינגעברענגט דעם פארבונד מיט דער נשמה וואס זי איז פארשלאפן אין א אידן מיט זיין שור ושמקור ווי זי שטייען למעלה, ביז אין עולם הצהורה און טהורה היא,

¶55וואס דאס כאפט אויף איר פון וואו ישנים מתאבדים, וואס דאס איז זיך דער עבודה פון רב שנה, פון כל השנה, און על דרך ווי אויך פון רב שנה לדירה אלקים חיים", און ווי דער רמב'ן איז דארט מבאר בארוכה, די אלע דריי דארפות פון מלכות די חודש שופרות,

¶56אבער די התחלה הויבט זיך דאך אן פון תקיעת שופר, וואס דארטער רמז זיך בדבר און ראשונים ניט אויף דעם מתכם, אז ס'איז מבה זה וואס ס'איז בשבוך פועל"ט מען אויף, אז ס'זאל שרייען די וועלט, ”שמע ישראל הוי' אלקינו הוי'” אחר און אט דעמאלט דיסט פועל"ט מען, אז מ'זאל דערנאך נא�

¶57מיט די ששה צדרי משנה, דער 'הוי' עוז לעמו היתן' הוי' הגאר בשמש בשלוש וואס אויף דערויף פאסק'נט זיך אפ די משנה, אז דארט איז כולך מה קורין מסביר ברכתו של החב"ה, אז דורך האט אט דעם שלום דעם מערמסטן שלום פון תורה זאל זיין דער ”פדה בשלום נפשי” און דארט וועט ממשיך זיין ברכתו של החב"ה, וואס זי איז בני גבול דער מוסבר בכל טוב,

¶58און דאס זאל אראפקומען ביז למטה אין ”הליכות עולם לו”, אז אידן ווערן בעה"ב אויף וועלט, און מ'מאכט פון וועלט א ירא לו יתברך.

¶59לחיים.