Text

¶1דער יום-טוב פון יו-טעק סיסלו איז דאך פארבונדן ווי דער אלטער רבי, וואס דאס איז דאך דער טאג פון זיין באפרייאונג וואס ווערט געפייערט אין יו-טעק סיסלו פארבינדט דאס אין ”אגרת הקודש הידועה” שלו, אין זיין בריוו וואס ער האט געשריבן און באשריבן זיין באפרייאונג,

¶2מיט דעם פסוק פגע בשלום נפשי און ווי ער שרייבט דארטן אונטער אין דעם בריוו, אז בשעת ער האט געזאגט דעם פסוק אין תהלים פזה בשלום נתמי און מ'זאל קיין טעות ניט האבן, איז ער נאך מוסיף, איידער ער האט אנגעהויבן דעם צווייטן פסוק איז דעמאלט איז אנגעקומען די בשורה, אז ער איז באפרייסט.

¶3און ווי דער דין איז דאך, אז בשעת ס'קומט אן א הודעה פון מלכות איז אט דעמאלט די הבטחה אליין איז דאס שוין ווי די זאך האט זיך אפגעטאן בפועל.

¶4וואס דער פירוש הפשוט פון פזה בשלום נפשי און ווי נאכמערער ער סלערט אין די דרשים פון רבותינו זאל אין גמרא אויף דעם פסוק, איז דאך די פדיה די גאולה די באפרייעונגע פארבונדן בשלום מיט דעם ענין השלום.

¶5וואס דערפאר טייטשן דאך דאס אויך אפ חכמינו זיין אין גמרא, אז דאס לערנט אונז אפ, אז אט דער וואס ער איז ”עוסק בתורה” ובגמיוות חסדית ומתפלל אים הציבור, און ווי רש יא איז גלייך מפרש, אז וואס פאר אן עוסק אין תורה מיינט מען דאס?

¶6אויף פראזן ס'שטייט וכל נתילותי' שלום און אויך אויף גמילות חסדים איז רש"י גלייך מבאר, אז דאס איז אזא מין גמילות חסדים וואס ברענגט אחוה ושלום בעולם.

¶7און אזוי ווי אויך המתפלל אים החיבור שטייט דאך גלייך די הדגשה, אז די תפילות זיינען אים החיבור, און וואס ברענגט דאס?

¶8דאס ברענגט דאס דערני ”לי ולבני מבין אומות העולם” וואס דאס איז דאך דער תכלית און אויף וואס מ'האט אין אלע צייטן, פינדער צייט פון דעם אלטן רבי'ן,

¶9און ביז אונזער צייט איצטער ווען וועט שוין קומען דער קיום היעוד, אז ס'וועט זיין די פדיעה די גאולת השינה וגאולת בני ישראל ”לי ולבני מבין אומות העולם” איז דורך וואס קומט דאס?

¶10קומט דאס דורך די פארשידענע עבודה פון תורה און גמילות חסדים און תפילה, אבער אין וואס איז די נקודה הפנימית פון די אלע דריי איד?

¶11אז דאס זאל זיין אין אן אופן וואס דאס זאל ברענגען שלום.

¶12וואס דערפון זעט מען דאך צוויי זאכן, אז ס'קען זיין א מעגלעכקייט פון שלום, און דאס זאל ניט זיין פארבונדן מיט תורה וגמילות חסדים ותפילה, און ס'קען זיין אויך פארקערט תורה וגמילות חסדים און תפילה, און אף על פי כן זאל דאס נאך ניט זיין דער ענין פון שלום.

¶13און מ'דארף האבן ביידע זאכן, אז דער שלום זאל זיך אויסדריקן אין תורה ובמילות חסדים ותפילה, און תורה ותמילות חסדים ותפילה זאל זיין אין אזא וועג וואס דאס זאל ברענגען צו שלום.

¶14וואס דערפאר זעט מען דאך, אז פון דער ה' תשתדלות פון דעם אלטן רבי'ן, דער בעל השמחה פון יצף כסלו, און וואס ער האט אזוי אויך אנגעוויזן און אנגעצייכנט די וועג פאר רבותינו נשיאינו די וואס זיי זיינען ממלא-מקומו ביז נשיא דורינו צום רעדן דעם שווער, אז זיי זאלן לייגן די הויף השתדלות,

¶15אז ס'זאל זיין תורה וגמילות חסדים ותפילה, און דאס זאל זיין די אלע דריי זאכן אין אן אופן פון שלוש.

¶16וואס בקיצור איז זעט מען דאס בפועל, אז ס'קען זיין דער ענין פון שלוש, און דאס זאל זיין דער ענין פון שלום אין היפך פון תורה וגמילות חסדים ותפילה, וואס אויף דאס ווערט אנגערופן דער שלום לשאים און מ'דארף דאס באווארענען ”אין שלום אמר ה'” לשאים און אזוי אויך אין דער פארקערטער וועג, להבדיל,

¶17קען דאך זיין תורה אין אן אופן וואס ”לא זכה” און גמילות חסדים על דרך ווי די גמילות חסדים פון ישמעון וועגן וועלכע ער רעדט אין אגרת הקודש פון קצונתי ביז אפילו אין דעם אופן פון תפילה קען דאס זיין, אז פארקערט ווי ס'איז אנגעוויזן אין ”פרי עץ חיים”,

¶18אז 'קודם התפילה' דארף מען זאגן, אז נינני מקבל מוכן לקיים מצוות ספר של ואהבת ורעך כמוך שטעלט ער זיך דאווענען מיט א רגש פון גאוה, אז איצטער גייט ער ארויף אויפן חסולה מוצא ועצא וראשא, מדיע השמימה, און אים איז קיין נפקא מינה ניט וואס ס'טוט זיך מיט דער גאנצער וועלט ארום אים,

¶19וואס ניט דא איז די תכלית הכוונה.

¶20וואס דערפאר געפינט מען זיך, אז אין תכלית העילוי פון תפילה פון דעם בר השמחה פון דעם אלטן רבי'ן איז דאך ידוע דער סיפור וואס רבותינו נשיאינו האבן דערציילט וועגן אים, און וויבאלד אז זיי האבן דאס דערציילט איז דאך דאס א הוראה,

¶21וואס די נקודה פון דעם סיפור באשטייט אין דעם, אז דער אלטער רבי אפילו ווען ער פלעגט דאווענען אין דער וואכן איז דאך אויך געווען ”עבודת אפילו שלו”, ווי ער זאגט אין שורש מצוות התחילה שרייבן זיין אייניקל, דער צמח פדרק,

¶22אז ווער איז דעמאלט געהאלטן בתפילתו, און מדריגת העבודה פון מידי ”בשמים ואמחלו חפצתי בארץ” און ווי דער אלטער רבי האט דאס אפגעטייטשט, אז וואס מיינט ער דערמיט?

¶23ניט נאר בארץ הויזו הגשמי נאר ביז אין די העכסטע עליות פון דעם אויבן תחתון און דעם אויבן עליון און נאך העכער איז 'עמך לא חפקתי' ער וויל מער ניט ווי דעם אויבערשטן אליין.

¶24איז אט די תפילה, און ס'שטייען די קינדער תפילה אין תכלית העיבות, וואס דאס איז דאך געווען אפילו בכל ימי השנה, על אחת כמה וכמה אין די תפילת השבת, וואס שבת בערך ימי החול איז דאס ווי דער ענין פון תפילה לגבי עבודת הימים,

¶25ווארום אזוי איז דאך די ששת ימי בראשית שטייט דאך די וועלט אויף איר אות, דער ענין פון שבת איז, אז דעמאלט דארף זיין ”ויכולו השמים והארץ וכל צבאם” אז וועלט ווערט העכער.

¶26וואס דאס איז דאך דער ענין התפילה, אז דאס איז ניט קוקנדיק וואס איז מוצב עצה ער דאווענט און דארף בעטן וועגן די צרכים הגשמיים, אנהויבנדיק

¶27טאקע פון ”חנינו מאידך חכמה בינה ודעת” אבער דערנאך בעט ער זיך וועגן רופח עלים ומברך הפשניים שטייט אבער ביי אים אט די אלע צרכים אין א העכערן אופן ווי דאס איז שמים וארץ איז ביום השבת, שבת'דיקער שמים וארץ

¶28על אחת כמה וכמה ווי ס'איז געווען ביים אלטן רבי'ן די תפילה, אין שבת שבתום, וואס דאס איז ביום הכיפורים, האבן די נשיאים דערציילט, אז ס'איז געווען אין א בשימתן יום הכיפורים, וואס ס'איז געווען א יולדות אין דעם שטעקל וואס דער אלטער רבי האט דעמאלט געלעבט,

¶29און מצד וואס ס'איז געווען יום הכיפורים אדער מצד אן אנדער סידור קיינער איז ניט געווען בא איר אין הויז, האט דער אלטער רבי אויסגעטאן דעם טלט, און איז אוועקגעגאנגען פון שוב, פון בית הכנפש,

¶30באמצע התפילה, אין דעם עץ שטעטל אין דער הייזל פון דער יולדו, און האט איר דארטן צוגעגרייט, אז זי זאל האבן וואס צו עכסט.

¶31וואס דאס איז דאך א תכלית העיווי אין תפילה, ניט ווי מ'מיינט אז דאס הייסט א הישג אין תפילה, נאר אט דאס איז דער ריכטיקער מתפלל אים הציבור, אז זיין תפילה איז, אז ער שטייט אפילו בתכלית העילוי פון דער תפילה מיט דעם גאנצן ציבור.

¶32ניט נאר אט דער ציבור וואס איז בדרגא שלו דער צדיק פון דעם ציבור, וואס דאס איז ראשי תיבור צדיק, אדער דער בי' וואס איז ראשי תיבור בינו ניט,

¶33נאר אויך דער רי' וואס דאס איז דאך די דרגא הכי פחותה, ווי ס'שטייט דאך אין ספרים, אז ציבור איז א ראשי תיבור צדיקים בינונים רשעים נאר אין מיטן איז אריינגעשטעלט א ו' אז דעמאלט ווערן זיי אלע נתחבר אין דאס וועלט איין און איינציקער חיבור.

¶34וואס זעלבסט פארשטענדלעך, אז ווי אזוי קען זיין דעמאלט דער חיבור דורך דעם וואס מ'פועל'ט סוף-כל-סוף איין אין דעם ראשי, אז ער ווערט נתחבר דורך דער וועג פון בינוני ביז צו דער דרגא פון חיבור.

¶35וואס על דרך זה איז אויך בנוגע צו במילת חסדים-קען דאך זיין, אז מ'זאל געבן יענעם צדקה, און בשעת מעשה זאל מען פילן בא זיך, אז יענער דארף צו אים אנקומען,

¶36במילא איז יענער ניט קיין מזל און ניט קיין געראטענער און ניט קיין מוצלח וכו' וכו משא' כן ער איז מציין זיין שכל און זיין מזל און זיינע כשרונות האט זיך ארויפגעארבעט און ער איז דער וואס קען געבן צדקה בידרא חלם,

¶37און אפילו ביז אזא וואס ער איז ניט שלא בערך לגמרי צו זיינען מעלות פונדעסטפעגן גיט ער אים אויך א גמילות חסדים.

¶38וואס דעמאלט איז דאך דאס אן ענין פון גמילות חסדים וואס ניט ס'ברענגט עפלא ושלום נאר דער היפך ער ווערט בא זיך אין א גרעסערע גנבי, און וויבאלד אז ס'פעלט דער המפייסו, בשעת ער גיט דעם צווייטן די צדקה,

¶39פילט דער צווייטער דעם מקבל, אז ער גיט דאס צו אים קוקנדיק אויף אים פון אויבן ארויף איז דאס דריקט דאס נאך מערער צו דעם עני, דעם מקבל, אז ער זאל ווערן בא זיך נאכמער אראפגעפאלן, און נאך ווייניקער מוט, אויף קענען זיך ארויפארבעטן כפשוטו, און ארויפארבעטן זיך ברוחניות.

¶40ועד דרך זה איז אויך אין תורה קען דאך זיין דער 'לימוד התורה' ניט ווי די וועג פון נתידותי' שלום, וואס בא תורה איז דארף מען דאס ביחוד באווארענען, ווארום אזוי בשעת מ'האט א מעלה, איז דאך אט דעמאלט די מעלה איז קען דאך זיין ”בלילה הי' ובלילה” עלה ווי רחמנא ליצלן האט דאך געזען אין אונזערע צייטן,

¶41אז מ'איז געווען באילן מעלות מיט א שינת גדורה ביותר, און ניט פאר קיין אידן געדארפט איז דאס געווען בלילה האבן.

¶42ועל דרך זה אין אנדערע מעלות.

¶43ס'איז אבער דא אזוינע נכסים און אזא מעלה וואס דאס איז א מעלה אמיתית, וואס דאס איז בשעת מ'פארבינדט זיך מיט ”תורת אמת”, וואס מצד דערויף וואס די תורה איז ווערט אנגערופן ”תורת אמת” ווארום זי איז דאך געגעבן געווארן פון ”ה' אלקים אמת”,

¶44וואס אמת איז דאך אין לו הפסד ס'איז דאך קיים לעב ס'איז דאך דער היפך פון כזל ושקר, איז מצד דערויף איז דאך לכאורה, בשעת ער פילט אין זיך די מעלה פון תורה, קען דאך אים געבן דעם געפיל, אז די גאנצע וועלט איז שלא בערך צו אים, און ווי תורה אליין זאגט, אז ”כל העולם כולו לא נברא אלא לצויות לזה”.

¶45און דערפאר דארף מען דוקא בא 'לימוד התורה' האבן די ספעציעלע באווארעניש, אז ס'דארף זיין אין אן אופן וכל מסירותי' שלם אז ניט נאר צו די צו וועלכע מ'קען גיין מדרכי הדרכי נועם וואס א דרך ווערט אנגערופן אין לשון קודש א ברייטער וועג,

¶46אפילו צו אט די וואס בשעת מ'גייט מיט דרכי'ן וועט מען צו זיי ניט דערגרייכן, צו זיי זיינען ערגעץ פארווארפן, מן הפינה מדפת און מ'דארף גיין מיט נשיבתי' און מ'דארף גיין מיט נשיבתי' און מיט א שמרינקער רגל און א פטעשטער כדי מ'זאל צו זיי קענען צוקומען.

¶47און פונדעסטוועגן איז תורה פארמאגט אין זיך, אז זי לאזט זיך אוועק אויך אויף נשיבתי' איז ביז וואנענט אז זי ברענגט דעם ענין השלום אפילו אט דארטן וואס קיין דרך גייט אהינט מערניט ווי א נשיא אליין.

¶48ווארום ווי פונקט אזוי ווי תורה גיט מענטשן דעם געפיל, אז דאס הויבט אים ביז וואנענט אז דורך אורייתא ווערט ער 'כולא חד' מיט קודשא בריך הוא מיט נותן התורה צוזאמען דערמיט אבער גיט דאס אים א געפיל,

¶49פון שפלות ועמיוות, ווי דער אלטער רבי שרייבט אין די אגרת קטנתי אז ”כל הקרוב קרוב” יותר דארף ער זיין בא זיך שפל ובטל יותר.

¶50ווארום וויבאלד אז ער דורך תורה געפינט זיך נאענט צו דעם אויבערשטן, איז דאך אט דער וואס געפינט זיך אפילו פאר א מנך בשר ודם,

¶51איז וואס דער מלך איז א גרעסערער פילט ער דאך בא זיך מערער ביטול, אפילו ווען ער געפינט זיך מערניט ווי בהיכל המלך, על אחת כמה וכמה ווען דער מלך איז אים מקרר און נעמט אים אריין אין א חדר לפני מחדר בדוגמא ווי ס'ווערט דער יחוד על ידי 'לימוד התורה' דארף דער לימוד פועל זיין ביי אים,

¶52ווי ער זאגט אין די אגרת פאטונתי אז ”מכל החסדים ומכל האמת” זאל דאס ביי אים פועל'ן דעם גרויסן און דעם טיפן און דעם אמת'ן קטותם.

¶53וואס אט דעמאלט וועט ביי אים ווערן, דורך דער 'לימוד התורה', דער ענין השלום, ניט נאר אהינצו וואו מ'גייט דורך דרכי' נאר אויך דארטן וואו מ'קומט-צו דורך נתיוותיך.

¶54און אט דאס איז וואס דער אלטער רבי האט אוועקגעשטעלט, גלייך ארויסגייענדיק לחירות בבואו מפטעבו, אז דער ענין הגאולה זאל נאכמער פועל'ן דעם ענין פון קטן תי וועט מען דעמאלט באווארענען, ווי ער זאגט אין אגרת הקודש, אז דער חסד זאל זיין דער חסד דער אברהם,

¶55וואס בשעת אברהם האט געגעבן צדקה וחסד האט אים בשעת מעשה כפי וגט ”ואנכי עפר ועופר” אז ניט אז ער איז דאס דער גרויסער און דער רייכער און דער חכם גדול ביותר, און דער צווייטער איז שלא בערך,

¶56נאר וואס דען ער האט אויף אים רחמנות, נאר בשעת ער איז זיך עוסק אין גמילות חסדים פילט ער בא זיך ”ואנכי עפר ועופר” דער אויבערשטער האט אים אויסגעקליבן פאר א שליח אויף ארויסהעלפן א צווייטן מיט דעם ענין פון גמילות חסדים.

¶57ועד דרך זה אויך אין דעם 'לימוד התורה', האט דאך אויך דער אלטער רבי געוואלט און מייסד געווען פון דעמאלט אן, אז מ'זאל זיך פארנעמען מיט הפסח 'לימוד התורה' צו אלעמען, ווי גערעדט פריער, אין אלע חלקים פון דעם אידישן פאלק,

¶58און ניט האלטן בא זיך די שמעט תנא די 'פנימיות התורה', און יענעם דערציילן מערניט וועגן אלע בית און וועגן סידור און איברי און חומש כפשוטו, נאר וויבאלד אז ער ווייס די געשמאקקייט פון 'פנימיות התורה' דארף ער דאס געבן אפילו צו א אידן וואס לעת עתה געפינט ער זיך נאך אין חוצה ועל דרך זה וואס דאס איז דער גרעסטער אויפטו,

¶59אז אפילו בשעת אפילה, וואס דעמאלט דארף ער דאך ניט האבן קיינע זייטיקע מחשבות, מערניט ווי די מחשבה פון דוד צני מי אתה עומד איז ביי אים פילט זיך אויך דעמאלט, אז ער איז נתפלל אים הציבור.

¶60וואס דאס איז דאך אויך וואס דער אלטער רבי האט זיך אויך מייסד געווען א מוסג התפילה וואס ער איז שוה לכל נפש, און ווי ס'איז דאך באוואוסט, אז אט די כוונות וואס על פי 'פנימיות התורה', וואס זיי זיינען ניט שוהי לכל נפש איז אין דעם סידור וואס דער אלטער רבי האט ארויסגעגעבן האט ער די כוונות ניט אריינגעשטעלט.

¶61לכאורה, וויבאלד אז דאס איז כוונות על פי 'פנימיות התורה', איז דאך דאס אן ענין וואס דאס איז נוגע צו עבודת התפילה, און דאס איז דאך א סידור וואס דער אלטער רבי האט אים צוזאמענגעשטעלט כדי ס'זאל זיין מחולר און דער תפילה מתוך תפילת זה זאל פועל זיין צי לשון,

¶62וויבאלד אבער אז ס'דארף זיין דער ענין פון מתפלל אים הציבור איז וואס האט מען אריינגעשטעלט אין דעם סידור די ענינים וואס זיי זיינען שוה לכל נפש?

¶63אט דער וואס איז שייך צו כוונה מוז זעלבסט-פארשטעמדלאך דאווענען די כוונה, דאס איז אבער ניט אריינגעשטעלט אין דעם סידור וואס ער איז דער מתפלל אים הציבור.

¶64און אין די זכותים וואס דער אלטער רבי האט גערעכנט די עשרה זכות האט ער דאך גערעכנט דעם ענין וואס ער האט צוזאמענגעשטעלט און ארויסגעגעבן אט דעם סידור וואס ווי איז ער געשריבן און אפגעדרוקט אין אן אופן, אז אלע זאלן קענען אין אים דאווענען פון דעם צדיק פון ציבור ביז דעם ראש פון ציבור.

¶65נאר וואס דען? אין דערויף גופא איז דא אזא וואס ער האט מערניט ווי דער פירוש המילות כפשוטם, און א צווייטער וואס ער נעמט דאס פירוש המילות ביז אין אבער בדיבור איז זאגן זיי אלע די זעלבע תפילה.

¶66וואס דאס איז דאך אפילו ווי גערעדט פריער אפילו אין תפילת יום הכיפולי.

¶67און וואס דאס איז אויך דער לימוד פון יט כסלו, וואס ווי יעדער ענין של זכרון איז דאך ניט די כוונה, אז מ'זאל זיך דערמאנען, אז מיט הונדערט און עטלעך און זעכציק יאר צוריק ער האט געטראפן אזא און אזא מאסת, נאר בשעת מעשה דארף מען זיך פארשטעלן, אז דאס טרעפט היינטיקן יו' תיקלו.

¶68און אט דאס וואס די שמחה האט דעמאלט אויפגעטאן, ווי ער איז מבואר אין דער אגרת ”קטא אינטי אין” די אלע דריי ענינים, אז סיי תורה זאל זיין אין אן אופן פון נתיבוצע שלום און סיי מילות חסדים זאל זיין אין אן אופן וואס ברענגט החלה ושלום,

¶69און סיי דער מתפלל זאל זיין אין אן אופן פון ציבור איז אט דארט איז א פרישע הוראה וואס זי איז נתחדש געווארן מיטן גאנצן שטורעם היינטיקן יו טעס היטלער,

¶70על מנת אז מ'זאל דאס מיטנעמען פון דעם יו טעס היטלער על כל השנה כולה, און מ'זאל דאס מיטנעמען ביז וואנענט אז מ'וועט דורך דערויף פועל'ן דעם סיום הא יעוד, אז ניט נאר כאילו מיט א כ'ה דמיון, נאר דער בפועל, אז ”פדעני לי ולבני מבין אומות העולם” על ידי משיח תתקנו, בקרוב ממש.