טקסט

¶1אזוי ווי מ'האט גערעדט אין מאמר, אין דעם פירוש פון ”משביעין אותו תהי צדיק”, אז אין דעם תהי צדיק איז דאך דא די ביידע פירושים וואס זיי זיינען ”מן החצה אל החצה”,

¶2וואס ווי ער זאגט אין תניא, די דרגא פון א צדיק איז, אז ער איז מאות ברבי תכלית און ער האט איבערגעארבעט מיט זיך די אלע כוחות הנפש,

¶3ביז וואנענט אז ער איז כולו טוב, און דאס איז מען משביעים אז ער זאל זיין אין דער דרגא, וביחד עם זה איז אויך דא דער פירוש הפשוט, דער משביענא צי תהי צדק וואס דאס באשלעפט מען יעדער נשמה ווי זי זאל זיין פשוטה, בירידתה בגוף בנפש הבינית, און ווי זי טוט זיך אן אין עניני העולם,

¶4זאל זי זיך פירן אין דרך התורה והמצוה, און ווי ער זאגט אז מקרא צדיק דערפאר וואס מדו אחר עבו און ער איז זוכה בדין.

¶5וואס דערפון איז דאך פארשטאנדיק, וויבאלד אז דאס איז אזוי אין נגלה דתורה איז דאס אזוי אויך אין 'פנימיות התורה', און דאס ווערט אזוי אויך נמשק ”אין עבודת האדם” דערנאך למטה.

¶6און ווי גערעדט אין 'פנימיות התורה', וואס דאס איז די ביידע פירושים וואס ס'איז דא אין דעם ”פדה בשלום נפשי”, אז ווי אזוי קען זיין א פדי אז ער דארף גאר ניט אנקומען צו קיין מלחמה,

¶7און דאס איז א שלום, אפילו ניט קיין חרב של שלום, נאר א פדי בשלום, וואס דאס קען דאך זיין בא דער עבודה וואס איז שעתים להצדיק גמור, אז ס'איז ניטא לגמרי קיין אחיזה צו לא טוב,

¶8אחיזה אויף אן ענין וואס דארט איז ניט מתים ורתים הבוראו.

¶9וביחד עם זה איז דאך ”אין מקרא יוצא מידי פשוטו”, אז דוד האט דאס געזאגט בשם כל ישראל אז יעדער איד קען זאגן ”פדה בשלום נפשי” אויב נער, ווי די גמרא זאגט אז ער איז זיך ”עוסק בתורה ובגמילת חסדים” ומתפלל אים הציבור.

¶10דאס הייסט, וואס ”עוסק בתורה” איז דאך דא אין דערויף, ווי די גמרא זאגט אין מנחות, אז אפילו ”פסוק אחד שעפרית ופסוק אחד” ערבית, ביז וואנענט אז קריאת-שמע אליין האט ער שוין מקיים געווען דער לימוש יומן ללילה,

¶11זיך חסדים איז דאך אויך דא, ביז אין תכלית, ואפילו א נערי קען דאך אויך מקיים-זיין ווי ס'ווערט מבואר אין הלכות צדקה אין שולחן ערוך,

¶12ביז ומתפלל אים הציבור, איז דאך ינוג אז ער איז זיך מצרש צו א ציבור, מצר הדין, איז דאך דער ”שליח ציבור מוציא את” כל הציבור, כאטש אפילו זיי שווייגן, מערניט וואס זיי דארפן הערן וואס ער זאגט איז דעמאלט איז שומע כאמור.

¶13ביז וואנענט אז מ'זאגט, אז ס'איז נאך דא א טיפערער ענין אין מתפלל אים הציבור, אז דער שליח ציבור איז מוטי אנשי וצדות, כיוון דער אניסור דאס הייסט, אז אפילו זיי הערן ניט.

¶14און במילא איז דאך ניט שייכות די אלע ענינים פון 'הבנה והשגה', ער הערט נאך דעם דיבור אויך ניט, אויב דאס איז אן עיסי אויב דאס נעמט זיך מצד אן אונס וואס אנצו איז יתרו הרע, ווי דער רמב"ם זאגט, און ער האט געטאן כל התלוי בו און ס'האט ניט געהלכן איז לפי שעה איז ער מוצא דער שליח ציבור,

¶15און דערנאך וועט ביי אים מקויים ווערן דער פדי אז ער וועט קענען אריינגיין אין דעם ציבור, וכידוע וואס שטייט אין ספרי קבלה, אז ציבור איז א ראשי תיבות צדיקים בינון אין רשעים, נאר וואס דען אין מיטן איז אריינגעשטעלט געווארן דער ווי פון אות אמת, אז מצד דעם אמת וואס ס'איז דא בא יעדער אידן, וואס דארט איז די ”נקודת פנימיות נפשו”,

¶16וואס זי איז היתה בימנה אתו אפילו ”בשעת החטא בימנה אתו” מיט דעם אויבערשטן, וואס מצד דערויף זאגט מען בנפש כי תבאב ס'איז א פרק גדול איז מצד אט דעם ו מאכט מען א ציבור פון צדיקים בינונים און אויך רשעים.

¶17און וואס דער רשע ווערט אויך נכלל אין דערויף, און דער מילא קומט ער דערנאך צו צו עסק בגמירת חסדים און דערנאך צו ”עסק בתורה”, און אט דעמאלט איז ווערט דער חדש בשלום, אז ס'איז דא אן אליהו לבני ניט נאר ער גייט ארויס פון גלות, נאר כוי יכול דורך אים ווערט די רדיעה פון די שכינתא בגבותא,

¶18ווי ער איז מבאר אין אגרת הקודש, אז יענער איד האט א מצות שכינה בא זיך, וואס דאס איז דער ”נפש אלק השנית בישראל היא חילוק” אלוקה ממעו ממש,

¶19און בשעת ער איז זיך מצטרף אל הציבור איז דאס דערנאך קומט ער ווייטער לדרגא צו דעם עוסק 'בגמילות חסדים' און דערנאך ”עוסק בתורה” איז ער דערנאך פודה דעם לי ולבנים מבין האומות.

¶20וואס דאס איז אין 'פנימיות התורה' און אין נגבה בתורה, איז דאך דערנאך דערפון פארשטאנדיק, אז דערנאך קומט דאס דערנאך אראפ אין פועל, וואס דאס איז די כללות ההוראה פון תורת החסידות, און פון דעם ערשטן מייסד פון בעש שם טוב איז דאך ביי אים געווען די שתי קצוות, אז ”התחלת עבודתו בקודש” איז געווען,

¶21וואס ניט נאר ער איז ניט א מלמד, נאר מערניט ווי א בהעלפער צו א מלמד, וואס אין וואס איז באשטאנען די עבודתו בקודש, אז ער האט געטראגן קינדער שוין בא אים ענין אויף ”מלמד תורה”, ס'איז מערניט וואס ער האט מיט זיי געזאגט ברכות און זען אז זיי זאלן ענטפערן אמן יהושנו אבא.

¶22וואס דאס איז דאך על דרך זה אויך ברוחניות אט די וואס זיי זיינען קליינע קינדער אין 'הבנה והשגה', און קליינע קינדער אין 'לימוד התורה', אין 'קיום המצוות',

¶23ביז וואנענט אז מערניט וואס מ'קען מיט זיי זאלן חזר'ן, ווי ער זאגט אין תניא אז ס'איז קיין עיקר של מצלבא אז זיי זיינען לומדים מפני אימת הרצועה איז דאך דאס איז געווען איינע פון די אויכטואו פון תורת הפרידות פון בעש שם טוב, אז ער איז געווארן א בהעלפער אויף אט די קינדער פירן וויהין זיי דארפן גיין.

¶24וביחד עם זה איז דאך אויך געווען דער גילוי רזין דרזין דאורייתא, וואס ביז דעמאלט איז דאס ניט נתגמר געווארן בעולם, ובפרט אין אן אופן פון הבנה והצלה.

¶25וואס על דרך זה אויך איז דאך ווי רעדט פריער פון די אגרת הקודש, אז ויהי היא תורת הבעל שם טוב, וואס דאס איז מתבאר געווארן און ממשך געווארן ביז אין גופא אין 'נפש הבהמית', אדער ווי ער ווארט ארומנעמען אלע עשר כוחות הנפש אין דער הנהבה פון דעם אלטן רבי'ן,

¶26”וכמשה מסור, לך” לא לא השייך וקשורין אלי איז אויך געווען אט די שתי קצוות, ביחד אין דערויף וואס דארט איז דאך געווארן די שיטה היותר המוקה,

¶27אין דער הבנה והסברה פון רזין דרזין דאורייתא, אז זיי זאלן ווערן פארשטענדלעך ביז צום שכל פון נפש ניט נאר פון 'שכל אנושי', נאר אויך צום שכל פון 'נפש הבהמית', איז ביחד עם זה איז דאך ידוע דער סיפור, אז ס'איז געווען א אידה מענינתים, וואס זי איז געווען א קינפטערן,

¶28און ס'איז געווען ביום הכיפורים, און אלע זיינען אוועקגענגען שולדאוונען האט דער אלטער רבי אויסגעטאן דעם טלעת, דאס הייסט די פריתא דמלכא, בעצם יום הכיפורים, און ער איז אוועקגענגען צו איר נעץ שטעטל אין דער האנזל, און ער האט דארטן דארט געטאן אט די ענינים כדי זי זאל האבן אויף ”להחיות את נפשו”.

¶29וואס מ'פארשטייט דאך א דרגא פון א אידן בכלל ”ביום הכיפורים אפילו” איצטער, על אחת כמה וכמה אין יענע יארן און אין א פליינע שטעפל וואו דער אלטער רבי איז געווען דער מאהיר משאי על אחת כמה וכמה דער אלטער רבי אליין האט ער דערפילט אין זיין זבוקות.

¶30ויחודים אביונים, נאר אז די יולדות וואס געפינט זיך בקצה העיר זאל מצד דער רום וואס די בני-בית זיינען אין שול יום-כיפור זאל זי בלייבן אן אויף דעם מאכל המקשי וואס זי גאר האבן.

¶31וואס דאס איז דער ענין וואס שטייט אין עולם האט מען א געשמאק?

¶32אין טאן א טובה אריבנדיק. וואס געשמאק איז דאך אן ענין פון עומר, וואס דאס איז דאך העכער פון אלע תוכות פנימיים, אפילו העכער פון כח הרצון, וואס דאס איז די עבודה מצד חייו, וואס ניט דאס איז דער ענין פון חדר בשלום נפשי, ווי דער אלטער רבי איז דאס מבאר, און דער מיטעלער רבי איז דאס מבאר נאכמער בארויף.

¶33ביז וואנענט, אז ווי גערעדט פריער אין דעם סיום פון תניא פון ”את זה לעומת זה”, איז דאך ידוע אויך דער סיפור, אז דעמאלט איז געווען דער צור היהודים דיר זמין וואס מ'האט אים געשיקט אויף מאכן א חקירה וגרישה בהנוגע צו משא היהודים ביראו רוסי

¶34און ער איז אנגעקומען אין דער שטעטל וואו דער אלטער רבי איז געווען, און דארט איז געווען א מעשה מיט אן עלמאנא, ס'איז סתם אידן וואס מ'האט געמאנט עפעס ענינים פון געלט, האט זיך דער אלטער רבי איינגעשטעלט און מ'איז געגאנגען גיין רעדן מיט דעם ”צורר היהודים” פועל'ן אז מ'זאל אראפנעמען פון דער עלמאנא אט דעם לחץ וואס מ'האט אפי געמאכט.

¶35וואס אט דאס איז ד און אט דאס איז אויך די הוראה לכל אחד ואחד, אז די לא כשיטת האומרים אט די וואס זאגן אז ער איז דאך פלוני בן פלוני, וויבאלד אז ער איז א ראשי, איז וואס וועל איך דאך גיין מעבד זיין אין מנובה, וואס דעמאלט איז זיך מתמלק,

¶36כאטש אפילו ס'איז דא אויף דערויף ס'קען דאך זיין אז דערפון וועט ארויס א טובה על אידן איז דאס היפך הסדר פון עבודת השם, ווי דאס איז נתבאר געווארן על פי תורת החסידות, און ווי גערעדט אז בשעת תלוית איז שעת תרמא קען זיין אין צוויי אופנים דער נפש אלקית קען שטיין יחודים עליונים,

¶37און ניט מלחמה האבן מיטן גוף בנפש אבענית לאזן אים פאשענט זיך וואו ער איסט, וואס אט דעמאלט קען ער ליגן חוויס וואו, און סוף כל סוף איז ער דאך מפסיק פון זיינע יחודים קען ווערן דערפון א ירידה ביז א נפילה, ביז א נפילה שלא בערך.

¶38אט אזוי איז אויך, בשעת מ'ווייס אז בא זיך דארף אזוי ניט זיין דער סדר עבודה, איז על אחת כמה וכמה אז מ'טאר זיך אזוי ניט פירן בהנוגע צו א צווייטן אידן, און אז מ'דארף זיך עסן מיט איינעם וואס יענער איז שלא לפי רוחא, אדער קען זיין אז ער וועט אנרירן, על דרך ווי די גמרא דערציילט אויף א כהן גדול,

¶39אז ער איז געגאנגען רעדן ומזור קצינוריו ווען דערנאך האט ער דאך געדארפט טובל זיין איז פון דערצו ויבן איז ער געגאנגען און האט גערעדט, כאטש אפילו ער איז געשטאנען אין דעם שער, אז ער וועט ווערן תמיד, וויבאלד אז ס'איז געווען נוגע צו הצרה פון א אידן, און אז די גמרא דערציילט א סיפור איז דאס ניט א גלאט המעשה יפה, נאר דאס איז א חלק אין תורה, מלשון הורא

¶40אז אפילו אט דער וואס שטייט אין א דרגא פון כהן גדול, און אפילו אז דאס האלט פאר אים כיפור, וואס אט דארף ער גיין משמע זיין בקודש, אים קדשי קדשים וואס אן דערויף איז תלוי דכפרו פון עמי און שבט קהליך ביז וימחיר ישראל אבער דא וועט דאך זיין מארגן,

¶41היינט קען ער טאן א טובה א אידן, נאר וואס דען ער שטעלט זיך איין ”אין סכנו שער”, און ווי די גמרא דערציילט אין דעם, אז שעשההיתה ויסוד המציאות האט ער פארבונגן אויף זיין טהר און אויף זיין קדושה, מצד וואס?

¶42כדי ער זאל קענען ארויס א טובה אידן.

¶43און אט דאס איז די הוראה, על אחת כמה וכמה צי די וואס זיי זיינען מישן קיין דרגא אין גדול, אפילו ניט אין קיין דרגא פון כהן, עאכו' כמה ווען א תורת האידן איז דאס א דבר ודאייל.

¶44וואס אט דאס איז אויך די הוראה וואס מ'האט אונז איבערגעגעבן די הנהגות פון בעשטו און הנהגות פון דעם אלטן רבי'ן, וואס לכאורה איז מי אידן אלו ומי ישוע לו, אפילו שארץ מן הוא ווי ער זאגט אין תניא,

¶45וויבאלד אבער אז זיי האבן דאס מגלה געווען און דערציילט איז דאס א נתינת כח, אז יעדערער במעמדו ומצבים איז אין זה לכל הפחות קען ווערן געשטעלט פאר אזא ניסאי,

¶46אז ער זאל דארפן פארבויגן אזא זען עולם הבא, דערפאר וועט ער אבער קענען טאן א טייל א צווייטן אידן, און דעמאלט איז דא דער פסק דין, אז ס'קען זיין דער שער אז מזרוק האט אין אורה מפי ון געפאלן על לבושו דארף מען זיך אין דערויף איינשטעלן, אז בי צען מאכל זיין א נרמנא פון דעם לחץ וואס זי האט פון דעם לעומתו.

¶47און אט דאס דערפון איז אויך א לימוד שני, ס'איז דאך דא אזוינע וואס זאגן, אז תורת הבעשמות איז דאס אזא מין הויכע זאך, וואס צו אונז האט דאס קיין שייכות ניט,

¶48איז דאס אויך א היפך פון כל ענין תורת החסידות, ווארום תורת החסידות איז בפירוש געגעבן געווארן דערפאר וואס ס'איז געווארן אפשר גדרי ויתמיהו, האט מען דערפאר מגלה געווען דער רזי ורזי דרזי דאורייתא, וכידוע דער משל וואס דער אלטער רבי האט געזאגט, אז דאס איז כמשל וואס א בן מלך איז א חלק,

¶49און מ'האט אויסגעפונען, אז וואס קען מען אויסהיילן?

¶50מערניט ווי דער אבן טוב וואס ס'איז דא בכתר אביו המלך, וואס אן אט דעם אבן טוב איז רעכט אז דער גאנצער כתר ווערט בטל, איז לכתחילה גיט דאס ניט דער מלך.

¶51בשעת אבער מ'קומט צוגיין צום מלך און מ'זאגט אז דער חור איז געווארן שטארקער הייסט ער זוכן, אפשר וועט מען געפינען אנדערע רפואות, ניט איינשטעלן דעם כתר המלך.

¶52תפקיד דעמאלט, אז מ'קומט צוגיין צום מלך און מ'זאגט, אז דער חן וועט זיין אויף אזויפיל, אז אויב אפילו מ'וועט פאנאנדערייבן די מלך, און מ'וועט דאס פאנאנדערפירן אין וואסער און מיט גיסן איז קען זיין, אז מצד תוקף החולה וועט דאס ערשט ניט אנקומען צו בני איז אט דעמאלט זאגט דער מלך,

¶53תפקיד צוליב אזא בן, איז אט דא נעמט ער ארויס דעם עבדן-טויש פון דעם כסר, און הוייסט זיך פאנאנדערייין און פאנאנדערוואסערן און וויסן דארט אויפן באין,

¶54אפשר וועט איין תיקה אימעוועגניק און דורך דערויף וועט ער ניט ווערן.

¶55און בזמן הבעל שם טוב האט מען געדארפט האבן די רירונג פון רבא דרבאים, שוין מ'האט דאס געדארפט טאן אין דעם דיעה פון דעם אלטן רבי'ן,

¶56וואס דעמאלט איז דאך דאס אראפגעגעבן געווארן נאך ווי מער אין הבנה דע נאכמער נידער, כ' געמאכט ביז וואנענט דער תוכל פון בובר נפש עליו מ'זאל דאס אויך נעפט,

¶57וואס דעמאלט איז דאך געווען א דין דור בדרך פון דורינו זה איז א פשיטון, אז די רזין דרזין וואס מ'האט דעמאלט געגעבן כאטש אפילו די מעלה זיי זיינען געווען הקים בראשי אלפי ישראל,

¶58במילא האבן זיי דאך אויך געעפנט דעם כלי קיבל בא כל ישראל, עאכו וכמה וכמה ובדורנו זיך יסוף, וואס דעמאלט גיט מען די מעיינות הבעש שם טוב אין א נאכמער פארשטאנדיקן אופן,

¶59אין א נאכמער קשמיות' ליקן אופן, וויף וואנענט אז ווי ער זאגט אין זהר, אז אפילו תינוקות זאלן אויך קענען צוקומען צו די מעיינות מבוטח ומעדיר די ברכה פון נתינת כח פון די רביים,

¶60אז אויב אפילו בתחילה הצטיעה פון די רבי דרזין, ווי ס'איז פארטרעטשט די ליגן און ס'היטט זיך ארום און ארום, קומט דאך אויך אויך געווען ”לפי שטים כסטו” המלך.

¶61ס'וועט זיך פאנאנדערגעירן, די מערניט ווי.

¶62ס'איז אנגעשטאן אין אזוינע איצלות וואס ס'איז אפילו אן אימענדזיין, מגושים' ליקן שכל זאל דאס אויך קענען נעמען, דערפאר וואס דאס איז געווארן די דרגות שלו ובערב שלו,

¶63וואס ס'איז דאך פארשטאנדיק דעם עצים הירידה וואס דאס דארף אננעמען אז פון דעם ערנד אויף וואס אויף דערויף הענגט אפ דער יצר מיט דעם יאשי מיט דעם אמן הכתרת המלך זאל דערפון ווערן אזא משקה וואס א תינוק קטן לגמרי,

¶64וואס ער איז גאר נישאתי צו שתי' זאל דאס ווערן ויקר.

¶65מ'האט אבער דעמאלט די הבטחה, אויף כל סוף וועט דאס דערנעמען ווארום הלב ”כה דברי כאש”, ס'זאל אבער זיין אן אש על דרך פון אש דקדושה, וואס זי פארברענגט מיט דעם טוב,

¶66איז מערניט ווי די מחלה דעם ליום הזה, דעם ענין פון דער בלאטה וואס האט זיך צוזאמענגעקליבן מבאכולת, און אט דעמאלט ער גרייפט אפ אינעווייניק, און איז ער מחי' דערנאך מן החטא אל החטא,

¶67פון יום הזה אין ”תכלית הירידה אין” גילה פליפות השמאות לגמרי, ביז בא לידך ממנה מידך אין תהי צדיק וואס נדון אתן רובין ביז וואנענט ער דערגרייפט צו תהי צדיק, אין א מיטלעך תורה שאין צדיק, אז ער איז מאות ברבי תכלית, דער בדף בשלום צו ער עבודה פון לך מאדך.

¶68און אט דאס איז די הוכחה גמורת, אז אויב ס'איז געווען אין דיבות שולחננו דער העכווער פון די דרישים פון והחותה מעינותיך חותה איז וואס מיט א טאג מענטער צו משיח'ן איז דאס אלץ מער נוגע און אלץ מער מוכרח.

¶69אויסקעגעווען בגעות מלכנינו, אדער מלך געגעבן דעם מערן טוב, דערפאר וואס מ'האט גערעכנט אז אפשר איז קיין אנדער עצה ניט העלפן, כמה

¶70וכמה בדורנו, וואס מ'האט דאך שוין אויסגעפרוגט כמה ענינים, ביז וואנענט ענינים למעלה מדרך הצבע לגמרי, און ניט נאר אז דאס האט מען ניט אויסגענוגט קיין טוב,

¶71נאר ס'איז נאך געווארן דער שמים אור לחושך פון ענינים פון וואס דאס געקענט זיין אן ענין פון גאולה, האט מען דאס אויסגעניצט אויף שלעפן רחמנא ליצלן אידן למטה ממעדריגתם ממצבם וממעמדם, איז אז בפשיטות ארמולא, אז איצטער אין לנו שיעור,

¶72אלא התורה הזאת וואס מ'קען אנווייזן מיט טוב, וואס זיי איז אפילו פון זאת ווי איז אז זאת באווייזט מען אן מיטן פינגער, וואס אין 'פנימיות התורה' באווייזט מען, אז דאס איז אלקות, ווארום ס'איז ניט מרוברש אין ענינים פון עולם, ווי ער זאגט אין זהר, אז ס'ווערט אנגערופן הורנו דחיר, די לעצטער, אז מ'האט קיינע ענינים פון מיט טוב,

¶73איז על אחת כמה וכמה אז איצטער גיט מען נאך ענינים פון טובות הבעש שם טוב בריבו יותר ובשפר יותר, און אין אן אופן פון הבנה והסברה והסגה יותר, און אט דאס וועט אראפברענגען בהבנה דידן אויף וועט זיין דער קאתי מער דן מלכא משיחא.

¶74לחיים.