transcript · Yiddish
Text
Machine text not yet checked by a person - do not quote it as the Rebbe's words.
¶1דער ענין פון פירוש רש"י, על כל פנים בקיצור, און פארוואס רש"י באווארנט גארניט בהנוגע צו אברהם'ען איז דאס דערפאר וואס בפשטות, בפשטות המקרא, בפשטות הלשון, איז דאס מלכתחילה קיין שאלה ניט.
¶2בשעת א מענטש געפינט זיך בבית, אפילו אז דער הויז איז א גרויסע הויז מיט א סך צימערן, און מ'זאגט אים, אז אט דער בית וואס דו געפינסט זיך אין אים וועט מען דאס דיר געבן וכיוצא בזה,
¶3ואף על פי וואס דעמאלט האלט ער אין א התעסקות, אין חדר אחד שבבית, הייסט דאס ניט אז מ'גיט אים אפ מערניט ווי דעם חדר אין וועלכע ער געפינט זיך, וויבאלד אז מ'הויבט אן מיטן לשון אז דאס רעדט זיך וועגן הרע
¶4במילא, אז ער שטייט ”הארץ אשר אתה” רעה ציתנו עיריך וראה אדער אז ער זאגט דא ”הארץ אשר אתה שוחב עליה לך תנענו לזרעך” דארף דאס ניט הייסן בפשטות, אז ער ליגט אויף דער גאנצער אויף דער גאנצער ארץ דאס איז א סימן וועגן וועלכן לאנד רעדט מען דאס?
¶5וועגן אט דער לאנד וואו ער שוחב עליהם און אט דער לאנד וואס ער איז רעה עליהם אשר אתה רואה וואס דאס איז איין חילוק.
¶6א צווייטער חילוק, וואס נאכמער קרוב לפשטות דער ”בן חמש למקרש” ווייס, אז בשעת מ'שטייט אויף א הר, אויף א בארג, זעט מען ווייטער.
¶7אמת טאקע, בשעת מ'געפינט זיך בכיכר ובמישור איז אט דעמאלט בלשון הזוהר זעט מען ד' ה' פרסל בנוגע וואס דאס איז דאך אויך בנוגע בנוגע צו מאסר-זיין פון איין עדהר אויף א צווייטן עדהר, ווי די גמרא זאגט אין בכורות וויפל דער רואה קען זען וואס דאס איז ”ששה עשר מיל” וכיוצא בזה, בשעת
¶8ס'רעדט זיך אבער וועגן אן ענין פון אז ער שטייט ניט במישור ובקיכר נאר ער שטייט בהר איז וואס דער הר איז העכער זעט ער אלץ צווייטער.
¶9וויבאלד אין פסוק שטייט ניט, אז צי דער אברהם אבינו איז געשטאנען אויף א הר אדער במישור, אדער אויף א הר קטן אדער אויף א הר גבוה מ'זעט נאר אז דער אויבערשטער האט אים געזאגט שא נא עיניך ער זאל קוקן פון דער עדן, איז קען בפסחה של מקרא, נוסף על העמור לעיל אז דאס קען זיין מערניט ווי א סימן
¶10פון וועלכן ארץ רעדט זיך דאס וואס דו וועסט זען, אבער דורך דערויף וואס ער וועט זען א טילה איז דאס כולל אינגאנצן, מיינט מען דאס די גאנצע לאנד, צי די גאנצע מדינה, איז אויך דא אט דער פירוש,
¶11אז בשעת ער האט געזאגט אברהם'ן שנה עיניך ורעה האט אברהם געדארפט זיך שטעלן אין א מעמד ומצב וואס וועט זיין שנה עיניך געפינען א הר גבוע אין 'ארץ כנען', אין ארץ-ישראל,
¶12וואס פון דארטן וואלט ער געקענט זען גאנץ ארץ-ישראל, ווי מ'זעט דאס אויך 'בעיני בשר', ביז אויך אין צרפס וואו רש"י האט געשריבן פירושו, אז מ'שטייט אויף א הר גבוע קען מען זען א שטח הכי גדול,
¶13וואס דערפאר דארף רש". דארף רש". דארטן גארניט באווארענען, ס'האט ניטא קיין קשיא אין דרך הפשט.
¶14ווען דא אין פסוק וואלט געשטאנען הארץ ניט געשטאנען השוכר ולב וואלט אויך ניט געווען קיין קשיא, על פי המבואר בנוגע צו אברהם'ען.
¶15בא רשום ווערט אבער די שאלה, צוליב וואס שטייט בכלל השוכר ולב?
¶16יעקב איז געווען אין ארץ-ישראל, און מ'האט אים געזאגט אז דאס רעדט מען מיט אים בהמשך צו דער הבטחה וואס מ'האט געגעבן צו אברהם ויצחק, איז פונקט ווי אברהם' אין שטייט דער לשון הארץ הזאת האט דא געדארפט אויך שטיין הארץ הזאת.
¶17נוסף אויף דערויף וואס דאס איז נאך ניט פארשטאנדיק צילו וואס דארף מען האבן די אריכות הדיבור דאס איז א דיבור וואס איז מגביל.
¶18ווען שוכה ולב וואלט עפעס געגעבן א סימאו מיוחד, איז פארשטאנדיק.
¶19ווען שוכה ולב וואלט ס'איז געווען ניט קיין סתירה, וואלט נאך אויך געווען פאר שוחיב עלי' באווייזט אז דאס איז היפך ענין הכיבוש, שחיבה ליגן און שלאפן, אפילו ליגן און ניט שלאפן איז דאס היפך פון אייננעמען עלי"ד.
¶20א חוץ דערויף איז שוחיב עלי' איז מגביל דעם מענטשן, בפרט נאך אז דער ”בן חמש למקרא” געדענקט וואס מ'האט געזאגט אברהם'ען האט מען גלייך נאך דערויף ווי מ'האט אים געזאגט ”הארות אשר הטרעה” לך את נאנא האט מען אים גלייך געזאגט לא יסלח ”בארץ לערכו ולרחבה כי לך את” נענה.
¶21וואס דאס מאכט אויך פארענטפערט, פארוואס דארטן שטעלט זיך ניט רשי'ן, וויבאלד אז דארט האט מען גלייך אנגעזאגט אברהם'ן ער זאל זיך ניט באגנוגענען מיטן זה, נאר לך בארץ און ניט סתם לך, נאר לערכו ולרחבה און דאס איז פארבונדן מיט כי לך את נענה איז דארטן מלכתחילה קיין קשיא ניט.
¶22דא שטייט דער היפך, שטייט אן איבעריקער ענין, וואס דארף אינגאנצן ניט שטיין, אדער מ'קען שטיין ווי ביי אברהם אין הארץ הזאת דערנאך שטייט נאך וואס איז מען מוסיף א ענין של יתול וואס ער איז מסביר, ס'איז היפך פון לא התעלהך בארץ לערכו לרבא זאגט מען אים שוחה ולב בלייב אויף דיין ער, אט דארט וואו די ליגסט.
¶23וויבאלד אז דא שטייט אז שוחה ולב זאגט רשיה, אין דע ווארום ער איז אויף איר געלעגן.
¶24דערפון איז די הוכחה אז קיפל די אלע ענינים.
¶25און דאס איז אויך, פונקט אזוי ווי דארט איז געווען דער סימן, אז קני' לך את נענו דורך דערויף וואס ער וועט זיין לך לא ארכו לרחבה וואס אין פשטות הדברים, אף על פי וואס דער ”בן חמש למקרא” באיז ניט די דינים צי מ'קען קונה זיין על ידי הליכה, ער ווייס אבער, אז בשעת מ'קען ארומגיין פרייערהייט, לא ארקו לרחבה איז דאס דארטן וואו מזבל-הבית, אזוי זעט ער בפשטות.
¶26ער וועט אריינגיין אין א צווייטן סנחלה, אין א צווייטן הויז, און טאן אין ארומגיין לא ארקו לרחבה וועט מען אים משלה זיין.
¶27ער דארף אויף דערויף ניט האבן פירוש רש י.
¶28וויבאלד אז אברהם וועט באווייזן, אז לוח וארץ אזוי לא ארקו לרחבה ער גייט א� אן קיין שטערעניש, אט דאס איז התחלה פון בעה' ב' טישקייט.
¶29מוז מען אויך זאגן, אז דא איז דאס אויך א סימן אויף בעה' ב' טישקייט.
¶30וואס איז דא דער סימן פון בעה' ב' טישקייט?
¶31אין דערויף שטייט א רמז, פונקט אזוי ווי שוחב עלי ער דארף ניט האבן קיין טירחא, ער ליגט, ניט ער טוט עפעס א מלאכה, ניט ער גייט ארום קיינע ענינים ניט,
¶32ער האט זיך אוועקגעלייגט און ליגט דארטן אט אזוי וועט זיין רמז לו אין דערויף, ”אנכה לחבוש לבניו” ניט דערפאר וואס דאס איז ד' אמות, דערפאר וואס דאס איז אין אן אופן פון שוחא ולב שוחא איז היפך פון מלחמה,
¶33היפך פון כיבוש, ס'איז אפילו היפך פון לחל בארץ לא ירכו לרחבה ווארום ניט נאר ער שטייט במקומו ער גייט ניט ארום דער שטיין במקומו איז ניט אין אן אופן של קמעה, עאכו"כ ניט אין אן אופן פון נצב מיט א תוקף ער לייגט זיך אוועק און ליגט, און דורך דעם ליגן ווערט דאס זיינע.
¶34וואס דערפאר קען מען פונדאנעניט ניט אפלערנען, כתשע תעיניך לכבוש ס'איז קיין ראי' ניט ביי א אמץ געווען באופן כך וואנענט ווי ס'וועט אזוי זיין בא די קינדער.
¶35אט וואס איז אבער געווען א רמז איז אין דערויף געווען, אז וויבאלד אז מ'האט געמאכט דעם נס, מ'האט אונטערגעלייגט גאנץ ארץ-ישראל, אין אן אופן וואס מ'איז מדגיש, אז ווען לייגט מען דאס אונטער?
¶36ווען שוחב עלי ניט דורך הליכה ווי ביי אברהם'ען, איז דאס איז אויך א הוספה, און דערמיט ווערט פארענטפערט נאך אן ענין וואס האט מוסיף געווען?
¶37כבר נתתי פון אברהם'ן.
¶38און איצטער קומט מען צוגיין צו יעקב'ן און מ'איז אים בא יעקב'ן איז צוגעקומען א מורא'דיקע הבטחה, כבר נתתי לאברהם אבער דערנאך איז ביי זיי וועט דאס זיין בפועל, ווי פונקט ווי אברהם איז געווען פארבונדן מיט א טירחא, לך בארץ לא ערכה לרחבה
¶39מיט אלע ענינים וואס זיינען דערמיט פארבונדן, וועט דאס קען זיין דערנאך אויך, אזוי איז ביי יעקב געווען די הבטחה, אז שוחב עלי ווערט דאס עלי דו ווערסט א בעל-הביתר אפילו
¶40וואס דאס איז דערפאר לערנט מען דערפון אפ, אז רמז לו ניט ווי די גמרא איז מדייק, מצד דערויף וואס דאס איז ד' אמות, וואס דאס פארענטפערט די גמרא פרעגט די שאלה מעריבותא וויבאלד אז ס'איז מערניט ווי ד' אמות איז מעריבותא בא רשיאן מיט דאס איז די שאלה.
¶41בא רשיאן איז די שאלה וואס שטייט שוחא ועלהם ס'איז א יתור, און א יתור וואס דאס איז היפך פון דעם לך בארץ להרקום רחב� במילא איז אויך דער ענטפער אויף דערויף ניט וואס דאס איז נוח ווי אייננעמען ד' אמות, אייננעמען ד' אמות ביי א פרעמדן איז דארף מען אויך האבן אויף דערויף א טירחא.
¶42דא רעדט זיך וועגן אייננעמען אין וואס פאר אן אופן?
¶43דורך שוחב על לב. וואס אט דא האט מען אויך די הוראה בהנוגע ווי מ'פרעגט זיך אלעמאל דער אלטער רבי זאגט אז מ'דארף לערנען מיט דער צייט, און דע
¶44דערנאך הויבט ער אן ארומקוקן, און בנוגע צו פרשה ויצא, איז דא א גוואלדיקער אפלערנען פאר אלע אידן, בפרט נאך פאר די וואס עס קען עפעס טאן אין דעם, אז ווי אזוי נעמט מען איין ארץ ישראל?
¶45מ'דארף גאר ניט האבן קיינע ענינים, מ'דארף נאר האבן ער זאל זיך איינשפארן און זאגן אז אין דערויף קען ניט זיין קיין שינוי, בשעת ער דארף זיך לייגן שלאפן איז שוחה עליהם און וואו איז ער שוחב על לב יעדער חלק פון ארץ-ישראל קען קיין אונטערשייד.
¶46ס'איז ניט נאר שוחב על לב וואס יעקב איז געווען בגופו דעמאלט אן איד וואס ער איז יעקב'ס אן אייניקל, און ער ווייס אז ”והנה הוי' נצב עליו” ווי דער אלטער רבי ברענגט אראפ דאס וואס ס'שטייט דאס בהנוגע צו יעקב'ן, אז אין דערויף דארף זיך מתבונן זיין א איד בכל יום, בכל פעולה,
¶47”אהנה ה' נצב עליו” ”ובוחן כליות ולב” צי ער איז עורדי כראוי דעם פסוק וואס שטייט דא ביי יעקב'ן.
¶48במילא, אז ס'קומט צוגיין א ניטיא, און הויבט ער אן טענה'ן אהין און טענה'ן אהער, זאגט ער אים, ער דארף מיט אים ניט מלחמה האבן, ער דארף מיט אים ניט קיין טענה'ן, ער איז אים אים מערניט ווי מדיע, אז אזוי ווי ער וויל שלאפן, ער וויל ניט שלאפן ער וויל זיך אפרוען, פארמאטערט געווארן פון גלות,
¶49פארמאטערט געווארן פון טענה'ן מיט גויים און מיט גוי'שקייט, במילא לייבט ער זיך אפ רואווען, אבער וואו לייבט ער זיך אפ רואווען איז כיפל כל ארץ ישראל תחתיו, גאנץ ארץ ישראל, תף פרסה על תף פרסה, ליגט אונטער יעדער אידן וואס איז א 'בן יעקב' אבינו.
¶50וואס יעקב לעמת ווי די גמרא טייטשט אפ פארוואס?
¶51דערפאר וואס ”מה הזרע בחיים אויף הוא בחיים” אז ס'איז א לעבעדיקער איד, און לעבט מיט אידישקייט, איז אט דעמאלט איז יעקב בחיים לעמת און אט דעמאלט האט מען דעם שוחב עליו ער לייגט זיך דארט אוועט, איז זיינע אלע תף פרסה על תף פרסה.
¶52אט דאס וואס מ'דארף האבן כלי נשק איז א באזונדער דין אין הלכות שבת.
¶53כמדובר כמה פעמים, אז אויב ווי ס'קומט צוגיין א גוי, און זאגט אז דער וועט ער גאר ניט צונעמען, ער וויל האבן קשוי טבן, און טענה"ט, אז אויפן קשוי טבן ניט האט קיין הבטחה פון דעם אויבערשטן!
¶54זאגן מען אים באווייזן א ראי' אין פסוק, צי אין חז זל, אז דער קשוי טבן טאר ער ניט צונעמען, זאגט מען אים, אז דאס קען אפענען לפני לפתח כל הארץ לפניהם ווארום ביי א אידן איז ממונו של
¶55אויף א ”תורה חסה על ממונם של ישראל” ווארום יעדער נכס, יעדער אייגענטום, אפילו א פרוטה, אפילו נאך ווייניקער, ווארום דער נח איז דאך מקפיד על פחות מפרוטה,
¶56וואס דאס געהערט צו א אידן געהערט דאס אים למטה, דערפאר וואס דער 'ניצוץ קדושה' געהערט צו אים באמיתית הענין ווי ער איז למטה, עאכו"כ ווי דאס איז למעלה.
¶57ער וויל צונעמען א קשו טעבן פון א אידן וואס הייסט ער וועט טאן אזא זאך?
¶58דער איד טאר דאס אים ניט אפגעבן.
¶59אבער אף על פי כן מ'געפינט זיך אין גלות, מ'געפינט זיך אין מדידה והגבלה, איז דא אין דערויף כמה וכמה ענינים, וויבאלד אבער אז דאס קען עפענען לפניהם את הארץ איז א באזונדער ענין אז דעמאלט דארף מען האבן כלי נשק, און מ'דארף מיט דעם כלי נשק שטיין הכי אין צוגע
¶60בשעת ס'קומט אבער צו דינגען זיך וועגן עצם ארץ ישראל, אז שעל אחד, אן אצבע אחד, אויף קרקע איז דא דער דין אז ס'איז ניטא קיין הנאה.
¶61פארוואס איז ניטא קיין הנאה? א פיצל קרקע קען זיין, ווערט פאר אים א הן נצא.
¶62במילא אז מ'רעדט מיט אים פון א פיצל קרקע אין ארץ ישראל גיט ער א פרעג, דאס איז געלעגן ביי יעקב אין ווען ער איז געווען שוחא ולאה זאגט מען אים יא!
¶63האט ער אויב אזוי איז דאס זיינער, ווארום ער איז ”זרעו בחיים” איז ליעקב בחיים און די הבטחה תליעקב מבחיים מ'דארף אבער האבן זיין הכרזה און דער עיקר זיין פעולה א שוחיב עלי אז ניט נאר ווען ער דארף גיין און באווייזן אז ער קען קוקן און קען ארומגיין, אפילו ווען ער דארף זיך לייגן שלאפן, אפילו ווען ער וויל זיך אפרוען,
¶64לכאורה, וואס דארפסט זיך שפארן אין אן ענגן ארט?
¶65לייג זיך צו און רום זיך אפ אין אן ארט וואו ס'איז דא אין ארץ ישראל גופא וואס אינה להעוררין אפילו ווילדע אידן זיינען אויך מודה אז דאס געהערט צו אידן, על אחת כמה וכמה אז אומות העולם זיינען מודה, ווארום מיט א ווילדן אידן דארף מען האבן מער באווארעניש מיט דערויף וואס ער איז א בעל בחירה ווי אומות העולם,
¶66די ראי' אויף דערויף, ווי גערעדט פריער בארוכה, איז פון די ג' מקומות, ווי דער מדרש זאגט אין די פרשה פון וישלח, וואס מ'איצטער הויבט זיך אן יו' כסלו והתחלת הפרשה, אז ג' מקומות, אז אומעץ העולם זאגן ניט אז ס'איז גזולין איז דאס איז הר הבית וואס דאס איז דער מקום המקדש,
¶67וואס אידן שפארן זיך דארטן, אז זאל מען זיך דארטן ניט מישן און ניט רירן בכו' וכו' מיט אלע פחדים שאין כאן המקום להאריך בזה, דער ענין פון מרות המחפלה חברון, און דער ענין פון שכן פון וואנענט מ'האט איצטער צרות ניט איצטער געדאכט וואס מ'האט געהאט מיט די טעג לפני זה, הלואי לא תקן פעמיים צרו דערמיט יוצא זיין,
¶68און דוקא אין די דריי ערטער האבן זיך ווילדע אידן איינגעאקטן, אהינצו ניט צולאזן קיין אידן.
¶69ביז אין אן אופן וואס מ'נעמט פון דארט ארויס אידן, בעל כרחם וכו ווי גערעדט ”כמה פעמים שאין” כאן המקום להאריך בזה.
¶70זאגט מען, אז א איד וויל זיך אפרוען, איז אט דעמאלט זאל ער וויסן זיין, אז ער קען זיך שוכיב עלי גייט דאס אויף ”כל הארץ כולה”, אויף די אלע ת' פרסא, אויף ת' פרסא,
¶71און דורך דערויף אה מאכט מען אז ס'זאל זיין די ”נחה לכבוש לבניו” אין אן אופן פון דעם נח ווי ס'איז געווען דעמאלט בא יעקב'ן, יעקב האט גארנישט ניט געדארפט טאן, מערניט די איינציקע זאך וואס ער האט געדארפט טאן, ווי רעתא דערציילט, אז ער האט זיך אומגעקערט צוריק אין ארץ-ישראל שוין זייענדיק פון חרם, ווארום ער האט זיך געכאפט וואס הייסט ער איז דורכגעגאנגען א הייליקע לאנד?
¶72האט ויבגד במקום איז דאס דעמאלט וישכב שם און דורך דערויף ווערט דאס ניט דאס ס'איז א רמז אז דערנאך איז דאס לכבוש לנוח לבניו
¶73און דאס איז נאך מערער, ניט ווי גערעדט פריער, אז כדי שתעינוך לבניו די נפקא מינה איז כדי שתעינוך לבניו דארף מען עפעס די בנים טאן אין דעם,
¶74נאר וואס דען? דעמאלט וועט דאס זיין אין אן אופן פון נוח.
¶75אין דעם לשון הגמרא שטייט ניט, אז די בנים וועלן אזוי טאן, אז די בנים וועלן קובש זיין.
¶76ס'שטייט, אז דורך דערויף וואס יעקב איז געווען שוחב עלי און כיפל כל ארץ ישראל תחתיו האט דאס געמאכט, אז בשעת די בנים כדי שטעה ”עיניך לכבוש לבנון” אז די ארץ איז מוכן אין אן אופן פון נכה בשעת די בנים וועלן קומען איר קובש זיין.
¶77רש"י זאגט מערער רש"י זאגט א נבואה, אז דאס איז געווען א רמז, אז ס'וועט זיין בפועל אז ”אנכה לכבוש לבנה” ניט אזוי די בנים וועלן וועלן זיי דאס כיבוש זיין בניחותא דאס שטייט אין גמרא כולין,
¶78אין פשוטו של מקרא, ניט אין אן אופן של בר, זאגט רש"י אז דאס איז א רמז צו יעקב ראשון אז ער זאל וויסן זיין, אז ס'וועט קומען די צייט איז אט דעמאלט וועט זי נכבש ווערן על ידי בניו דורך אן אופן של נוחד.
¶79וואס אט דא האט מען די בשורה טובה וואס ס'שטייט וויילך יעקב ווען ער דערהערט וועגן דער בשורה טובה אין ביידע אופנים, אז די בנים וועלן דאס כובש זיין, און וועלן וועלן דאס כובש זיין, ס'האט קיינמאל ניט משער געווען, אז ס'וועט זיין ווילדע אידן מ'וועט זיך ד אז מ'זאל כובש זיין ארץ ישראל, מיט דער הבטחה נוצפת אז ס'וועט זיין אין אן אופן פון אין חליך בשלפת
¶80וואס דאס איז ניט ווי דער ”קא סלקא דעתך”, אז דאס איז ווייניקער ווי די גמרא זאגט דאס איז שלא בערך מערער, אף על פי וואס ”הכל בידי שמים חוץ מיראת שמים”.
¶81וואס לכאורה, ווי קען מען מבטיח זיין, אז אידן וועלן זיך פירן על פי שולחן ערוך, און מ'וועט זיך שטעלן מיט א תוקף און אנזאגן אז דאס איז נחלת עולם לעם עולם ס'איז פארבונדן מיט ירא-שמים.
¶82אט די אלע וואס ווילן איינרעדן, אז זיי ווילן דאס מצד לאומיות וכו דאס נארט מען זיך אפ, און מ'וויל אפנארן די וועלט.
¶83פארוואס זאגט מען אזוי? איז ווי דער רמב"ם זאגט דאס בפשטות, וואס ער איז געווען מורה הנבוכים און מורה פון רוב הנפשות, אז יעדער איד אין וואס פאר א מעמד ומצב ער איז וויל ער מקיים זיין רצון בורא און דער אויבערשטער האט געוואלט אז נחלת עמים גיט ער ”לתת להם נחלת גויים”,
¶84”כח מעשה, ויגיד למוד לתת להם נחלת גויים”.
¶85און דערנאך האט ער מבטיח געווען, ”לבעל ידח ממנו” נדח האט מען שוין אנגעזאגט יעקב'ן, ער זאל וויסן זיין, אז דורך דערויף וואס שוחיב עלי וואס דאס האט געטאן יעקב יעקב איז ניט געהאט קיין, בעלי-ב טשע קיין, אויף כיפל כל ארץ ישראל, וואס האט אבער דער אויבערשטער געטאן?
¶86ער האט געזען יעקב שוחאי ועלה כיפל ”כל הארץ ישראל” תחתיו וואס בפסקות המקד אזוי איז געווען דער סדר ניט פארקערט, פריער האט זיך יעקב ועלה געלייגט, און דערנאך איז כיפל ”כל הארץ ישראל” תחתיו
¶87און ער האט אים געזאגט, אז ניט נאר אז דאס איז פאר דיר א ראי אז אויב אידן וועלן וועלן קובש זיין, וועט דאס זיין אין אן אופן פון שחירה נאר דאס איז רמז לו אז אזוי וועט דאס זיין בפועל, פונקט אזוי ווי דו ביסט שוחא ולא אזוי וועט דאס זיין בבנון.
¶88וואס דאס איז, ווי געזאגט, פון לעבן מיט דער צייט מ'דארף נאר האבן אז אידן זאלן זאגן בתוקף, אז אזוי ווי ער וויל זיך אפרוען, כיוול אזא לאנגע צייט אין גלות, געהאט אויף זיך רחמנא ליצלן אזויפיל גזירות, איז כאטש אפילו מ'געפינט זיך נאך אין גלות,
¶89אבער אין גלות איז דאס עקבתא דמשיחא, און ווי דער מיטעלער רבי, דער בעל הגאולה, שרייבט אין זיינע ספרים, אז נאך דערויף ווי ס'איז געווען די גזירות וועט שוין מערניט זיין קיין גזירות, וועט זיין פון איצטער אן אין א לייכטן אופן, אין אן אופן נוח,
¶90במילא וויל ער שכפתם ואום אחרים וואס כולל דערויף דארף זיין ”ונתתי שלום ברץ” איז אט דעמאלט ”והיו מלכים אומניך” לויפן אים נאך די גויים און שרייען, מ'זעט, מ'דארף מאכן שלום!
¶91ווי מ'זעט דעם דבר פלא, וואס מ'דארף נאכלויפן א אידן, און ווער לויפט נאך?
¶92אט דער וואס מ'האט פריער לוחץ געווען אין דעם צד ההפכי מ'זאל אלץ נאך געבן, איצטער איז ער זיך מתחנן, זעט, חתמית זאל שוין ווערן א שלם.
¶93און ניט אפלייגן, דוקא בזריזת וויל אים.
¶94און אויב מ'וועט זיך פירן ווי יעקב אבינו'ס איניקלעך דארפן זיך פירן, אז ס'וועט זיין ושכפתם עלי ניטא וואס צו לויפן, ניטא וואס נאך צו געבן, ווארום ס'איז ניטא וואס צו דערשרעקן זיך, מ'האט די הבטחה פון דעם אויבערשטן, ”אנכה לכבוש לבניו” אבער דאס גייט אלע ת' איז פרסא על תף פרסא צוזאמען.
¶95איי איז דאך דאס א געוואלדיקער שטח, וואס וועט מען דארטן טאן מיט די אזויפיל אראבער וכו' וכו זאגט מען ביי א אידן איז דאס ד' אמות, און ס'איז ד' אמות וואס שוחוב הלב און
¶96ס'איז דאך דא דער ענין נפלא וואס דער בעל השמחה והגאולה געזאגט און שרייבט אין דעם מאמר פון 'אתה אחד' אז ד' אמות האבן אן ענין וואס קיין חלק שבגוף האט דאס ניט.
¶97מ'זאגט, אז ס'איז דא אן ארט אין גוף וואס ס'געפינען זיך די כחות פנימיים, כח ארי' ”כח השמיעה, כח” החכמה בהשכל וכו דערנאך איז דא דער ארט וואו ס'געפינט זיך חיי שבנפש, וואו ס'געפינט זיך אין 'חידה שבנפש'?
¶98קען דאס קיין טייל פון גוף ניט פארנעמען דאס געפינט זיך אין ד' אמות של אדם!
¶99וואס דערפאר איז דאס רשותא, און דערפאר איז דאס כובש, מיט די אלע פרטים ווי ער רעכנט דארט אויס.
¶100אט די ד' אמות, אט דארט געפינט זיך דער ”עם לבדד ישכון” יחידי שבנפש פון יעדער אידן און פון אלע אידן.
¶101מ'דארף נאר לעבן מיט דער צייט ארויסנעמען פון דער סדרה, אז מ'זאל וויסן זיין, אז 'הנה הוי' נצב עליו' ובוחן כליות ולבים אלי כראים מ'זאל וויסן זיין, אז ”מלאכו אלקים עולם ויורדים בו” ווי ער דענגט אראפ אויף זיין זיך מסתכל אז מ'דערזעט א אידן, מ'דערזעט יעקב, און זעט מען א טייל פון דער מרכבה,
¶102ווי ער זאגט אין מדרש, מ'האט דערקענט אז ס'איז געקומען מלמעלה, מ'האט אים ערשט געזען אין דער מרכבה איצטער זעט מען אים דא אונטן, און אין וואס פאר א מעמד ומבציו א שלאפנדיקע?
¶103ניט ווען ער לע שלאפט ער ווי א איד אויף צו לאפן, ווערט דער ד' אמות ווי ער שלאפט ווערט דאס ארץ-ישראל, און נאך מערער דורך דערויף איז דער אויבערשטער כופל לייגט אונטער גאנץ ארץ-ישראל אונטער אים ער ווערט א באלעבאס אויף גאנץ ארץ-ישראל.
¶104און אז ס'קומען צוגיין און מ'זאגט אז מ'האט געמאכט אן אפשטימונג, און כמה אידן האבן געזאגט באופן כך וכך יעדער איד איז א באלעבאס אויף גאנץ ארץ ישראל, דורך דערויף וואס ער האט דארט ד' אמות, איז כיפור כל ארץ ישראל תחתיו און ווער האט דאס געטאן?
¶105דער אויבערשטער, און האט דאס ניט געטאן אז דאס זאל זיין מערניט ווי אויף אים פועל זיין דאס טוט אויף אז דאס איז רמז לו אז דאס איז ”נוחה לכבוש לבני” מ'טענה'ט, מ'מוז האבן א שלום וואס זאל זיין פאר די קינדער אויך א שלום.
¶106אט דאס איז די וועג אז ס'זאל זיין נוחר לכבוש לבנה אז מ'גיט רחמנא ליצלן נאך האט מען געזען וואס מ'האט אויפגעטאן מיטן נאכגעבן מיט איין און דרייסיק יאר צוריק, און די מלחמות שלאחרי זה, וואס דער אויבערשטער האט געגעבן ארץ ישראל, און געפונען זיך ווילדע אידן, מצד טעמים משונים, וואס האבן זיך גלייך געבעטן, נאכגעלאפן מ'זאל צוריקנעמען,
¶107און דורך דערויף האט מען מזמין געווען א לחץ, אז מ'זאל געבן נאך און נאך און נאך, ביז רחמנא ליצלן ווי זיי זאגן בפירוש.
¶108בשעת מ'האט זיך געכאפט און דער אויבערשטער האט מכריח געווען צי אנדערע טעמים אט וואס זאל ניט זיין, אבי דער נס מכל מקום, ווי גערעדט כמה פעמים, די ערשטע זאך ווילן די גויים ניט מזמין זיין.
¶109די צווייטע זאך איז ”יערה עליו רוח ממרום” און מ'האט געזאגט, אז מ'וועט ניט פארן, מ'וועט זיך ניט בעטן, מ'וועט ניט נאכגעבן, און אפגערעדט איז אפגערעדט, און מבינה זאל מען וויסן זיין אז דאס וואס מ'האט אפגערעדט איז אויך בטל,
¶110ווארום מ'האט ניט געהאט רשות און כח ויכולת אויף צו מוותר זיין דאס איז ניט זייערע, דאס איז יעדערן אידן געהערט די אלע ת' פרסל און ת' פרסל.
¶111און אז איין איד זאגט א וועטער אז ער איז ניט מסכים איז קיין יקום, ווארום דאס שטייט דא בגלוי אט דאס דבר אלקינו וואס ס'האט געזאגט ”אנכה לכבוש לבניו” נחלת עולם לעם עולם מ'מוז האבן אז לכל הפחות איין איד זאל אזוי זאגן, כדי די זאך זאל זיין בגלוי דא למטה,
¶112בשעת אבער ס'קומט צוגיין איין און איינציקער יורש, און זאגט אז ער איז ניט מסכים אויף די אלע ענינים איז ווי מ'זעט דאס ”אין מלכותא דארעו” דארף מען איבערקוקן די גאנצע זאך מיט תחילה אן,
¶113ווארום ס'איז געקומען א יורש און מ'איז מארע ובפרט נאך אז דער קומט ניט דער יורש בתענת עצמו דער יורש קומט מיט תורת-שבכתב, מיט תורת-שבעל-פה, ביז מיט א פסק-דין ברור אין שולחן ערוך.
¶114און אט דעמאלט, אז מ'שטייט בתוקף און מ'זאגט אז מ'וועט ניט נאכלויפן, מ'וועט ניט נאכגעבן, און ניט דערפאר וואס ”כחי ועוצם ידי” נאר דערפאר וואס דער אויבערשטער האט מבטיח געווען ”אשר אתה שוכב עלי' לך את ננו ולזרעך” און האט אויך מבטיח געווען ונברוך לך כל משכת הדמה אז סוף-כל-סוף וועט די לוחצים אויך מסכים זיין
¶115די לוחצים מכל הסוגים, און ווי מ'זעט שוין די התחלה בדבר, הלואי זאל מען זיך האלטן מיטן תוקף ווייטער אויך וועט מען ניט דארפן אנקומען צו די ניסים, אז די גויים זאלן צושטערן דעם ויטורית ווארום אידן אליין וועלן זיך כאפן אויף דעם אמת וועט דאס זיין שנעלער, און אין אן אופן פון אויך מ'וועט די פחדים ניט האבן, אט דעמאלט וועט זיין דער שוחא ועלה אין אן אופן פון ושכבתר ואין מחריב,
¶116”ונתתי שלום בארץ ואולך אתכ” פונקט ווי יעקב האט דאס געזען גייענדיק אין חרן, אין גלות, און שוין געווען אין גלות ער האט זיך אבער געכאפט אז ס'איז געקומען די צייט פון דאוונען מעריב,
¶117איז ער געלאפן אין בית-מדרש אין בית-הכנסת, וישגר במקום האט ער דארט געהאט די הבטחה, אשר אתה שוחא ועלה לך את ננו אל זרעך ביז אין אן אופן פון ופרצת ביז אין אן אופן ”ונברוך בך כל משפחות האדמה”.
¶118און ויהי רצון, כמדובר כמה פעמים, אז מ'זאל שוין ניט דארפן רעדן וועגן ענינים פון מבטל זיין, ענינים פון סברות שונות ומשונות, וואס גויים אליין פארשטייען ניט וואס זיינען דאס אידן וואס יאגן זיי זיך,
¶119און מ'בעט זיך, און מ'לויבט נאר, האט דער אויבערשטער געהאלפן, אז די ערשטע זאך האט מען זיך אפגעטשורחנט, ווארום די גויים האבן ניט געוואלט נעמען, דערנאך איז מען מ'שטייט במקומו, און טאמער וויל דער ניט-איד עפעס זאגן זאל ער קומען אהינצו-זאגן,
¶120און ער דארף ניט קומען ווארום מ'זאגט בפירוש מ'וועט ניט נאכגעבן מערער.
¶121און יהי רצון, וויבאלד אז ”מצוה גוררת מצוה” אז מ'וויל ניט נאכגעבן נאך זאל מען זיך כאפן צו דעם עיקר, אז דאס וואס מ'האט געוואלט נאכגעבן בדיבור איז מלכתחילה געווען א טעות.
¶122”יצרו אנסו” ווארום ניט ער האט אויף דערויף א הסברה, ניט ער ווייס אז מ'וועט דערפון גארניסט ניט פארדינען, נאר אדרבא ס'איז מערניט ווי א לחץ נוסף לפתח ארץ לפניהם,
¶123אבער אז ער האט זיך געכאפט צו דעם אמת שעמט ער ניט צו זאגן אז ”דבר שאמרתי לפניכם טעות הוא בידו”, כל-שכן בקל-וחומר פון גדולי ישראל בדיעות הראשונים וואס האבן דאס געזאגט, עאכו"כ ווען ס'איז נוגע צו אראבים, און דער עיקר ס'איז ניט נוגע דער זאגן, ס'איז נוגע נוגע ”המעשה הוא העיקר”,
¶124אז מ'וועט טוען בתוקם וואס דעמאלט וועט זיין שוחב עליה אויף גאנץ ארץ ישראל, אף שעל וועט אויך ניט זיין אין אן אופן וואס דאס זאל זיך א איד ניט קענען געפינען, ניט נאר א איד וואס ער שטייט מיט כלי נשק אין צבא, א איד וואס פון איר רוט זיך אפ, איז אויך אויף די גאנצע ת' פרסא על ת' פרסא.
¶125און אט דעמאלט וועט מען זען ווי אזוי ס'איז ”נוחה לכבוש לבניו” ווארום ס'איז דאס איז געגעבן געווארן מהקב"ה, וואס ער ”אלקי אברהם אביך אלוקי יצחק” און האט מבטיח געווען יעקב וואס ”מטתו שלימה”
¶126אז הארץ הכרתת שוכה ולאו לך תנעול זרעך און אין אן אופן פון ופרסת אין אן אופן פון ”ונברא בך כל משפחות האדמה”.
¶127און דערנאך וועט זיין אין די לעצטע טעג פון גלות, ”ושמרתיך בכל אשר תולך” וכמדובר כמה פעמים די אידן וואס אין ארץ ירקודש געפינען זיך אויך אין גלות,
¶128ווארום דערפאר איז דא כמה מצוות וואס זיינען איצטער ניט שייך, און בפרט נאך בענין בית המקדש, און דער עיקר מ'האט נאך צו-טאן מיט 'יצרו אנסו' איז דורך אט דער הנהגה אין די לעצטע טעג פון גלות וועט זיין ושבתיחי אל האדמה די וואס געפינען זיך אין ארץ ישראל אל האדמה בכל הפרטים, וואס דאס איז אן ”ארץ טובה ורחבה”,
¶129ארץ זבא תחלב ודבש, ונוסף בזה צו די וואס געפינען זיך לפי שעה אין חוץ-לארץ אויך ”והשיבותיך אל האדמה” בפסטות, אז דער אויבערשטער נעמט יעדער אידן און אלע אידן בידו, אתם תלוקטו לאחד אחד און מ'גייט כל זר אחד ובזרעך, מיט כל זרעך,
¶130וואס קיין איין איד בלייבט ניט אין גלות, און מ'קומט אין ארץ טובה ורחבה און דארטן מאכט מען אין ”עתידה ארץ ישראל שתתפשט” בכל הארצות, ביז אין אן אופן פון ”ופרסת ימה וקודמה וצפונה ונגבה” בעגלא דידן במהרה בימינו ממש.
¶131לחיים.